Türkiye’de kahve kültürü son yıllarda yalnızca tüketim alışkanlıklarını değil, yeme - içme sektörünün girişimcilik haritasını da değiştirdi. Bir dönem büyük şehirlerin belli semtlerinde yoğunlaşan kahve zincirleri, bugün Anadolu’nun farklı şehirlerine kadar uzanan güçlü bir ekosisteme dönüşmüş durumda. Kahve artık bir içeceğin ötesinde, mekan tasarımından müziğe, gastronomiden sosyalleşmeye kadar uzanan bir deneyim alanı. Üstelik bu alan, yatırımcılar açısından da giderek daha cazip bir iş modeline dönüşüyor.

Manchego Coffee’nin hikayesi de bu dönüşümün Anadolu’dan yükselen örneklerinden biri. Markanın CEO’su ve kurucu ortağı Fatih Sağlam’ın anlattığına göre hikaye, pandemi sonrasında iş modelini yeniden düşünme ihtiyacıyla başlıyor. Sağlam, oyuncak sektöründeki şirketlerinin pandemiyle birlikte tamamen çevrimiçi dünyaya kayması ve rekabetin artması üzerine farklı sektörlere yöneldiklerini anlatıyor. Kahve, bu arayışın sonunda ağırlık verdikleri alan oluyor.

Kendi kahve reçetelerini geliştirdi

İlk Manchego şubesi Mayıs 2023’te Ordu’da açılıyor. Başlangıçta hedef, franchise vererek hızla büyümek değil, güçlü ve farklılaşan bir marka yaratmak. Sonuçta da DJ konsepti olan, kendi kahvesini kavuran, kendi pastalarını üreten, tamamen dışa bağlılığını minimuma indirmiş bir marka ortaya çıkıyor.nbsp;

Üstelik bu marka, yalnızca kahve satan bir kafe olarak tasarlanmıyor. İlk günden itibaren kahve kavurmadan reçete geliştirmeye, işletme yönetiminden müzik seçimine kadar farklı alanlarda uzmanlardan danışmanlık alınıyor. Bunlara yönelik de işin uzman isimlerinden danışmanlık aldıklarını dile getiren Sağlam, “İlk bir yıl markayı kurmakla alakalı yoğun geçti” derken, aslında bugün gelinen noktadaki standardizasyonun temelinin o dönemde atıldığını vurguluyor.

Sırada Kemerburgaz şubesi var

Ordu’da kısa sürede oluşan yoğun ilgi ve kuyruklar, markanın büyüme yolculuğunun da önünü açıyor. Önce Giresun’dan gelen franchise teklifi bir pilot uygulama olarak değerlendiriliyor. Ardından Ünye, Ordu, Fatsa, Samsun, Tokat ve Bingöl geliyor. İstanbul’a geçiş ise markanın büyüme stratejisinin önemli eşiklerinden biri oluyor. Zekeriyaköy’de açılan mağazanın ardından sırada Kemerburgaz var.

İstanbul’daki lokasyon seçiminde özellikle stratejik davrandıklarının altını çizen Sağlam, “Markamızın İstanbul’daki algısının üst segmentte olmasını planlıyoruz” diyor.

Markanın üst segment yaklaşım yalnızca mağaza lokasyonlarıyla sınırlı kalmıyor. Manchego, kahvenin kendisini de işin merkezine koyuyor. İlk şubeden itibaren kahveyi kendi bünyesinde kavurma kararı alan şirket, bunun için kavurma makinesi yatırımı yapıyor. nbsp;Sağlam, çekirdek seçimindeki yaklaşımlarını da, “8 dolarlık çekirdek yerine 15 dolarlık çekirdeği tercih ettik. Kullandığımız çekirdekler yüzde 100 Arabica” şeklinde açıklıyor.

Bugün gelinen noktada kahve kavurma işi yalnızca Manchego mağazalarının ihtiyacını karşılayan bir operasyon olmaktan çıkmış durumda. Şirket kendi kahvesini kavuruyor, paketliyor ve hem kendi markasında hem de dışarıya satıyor.1 kilogramlık paketli kahve satışları da yapılıyor.

Üç ayaklı bir yapıyla büyüyor

Markanın büyüme modelindeki bir diğer kritik halka ise mutfak yatırımı. Sağlam’ın verdiği bilgiye göre Manchego’nun 450 metrekarelik tam endüstriyel ve artizan donuk mutfağı bulunuyor. Ürünlerde koruyucu madde ve jelatin kullanılmadan, -40 dereceyle hücresel soğutma yöntemi uygulanıyor. Bu yapı sayesinde Bingöl’den İstanbul’a, Giresun Bulancak’tan Tokat ve Samsun’a kadar farklı noktalara soğuk zincir ürün gönderilebiliyor.

Böylece Ordu’da doğan marka, zaman içinde bir kahve zincirinin ötesinde; kahve kavurma, pastacılık ve tedarik taraflarını da kendi bünyesinde yapılandıran daha entegre bir işletmeye dönüşüyor.nbsp;

Şirket yapılanmasında kahve tarafı FMF Turizm, pasta üretimi Manc Pastacılık, kahve kavurma ve tedarik tarafı ise MNC Tedarik üzerinden ilerliyor.

Bir yıl sonra 30 şubeye ulaşacak

Büyümenin rakamları da iddianın boyutunu gösteriyor. Sağlam’ın verdiği bilgilere göre Manchego’nun bugün Türkiye’de 13 şubesi bulunuyor. Hedef ise yalnızca bir yıl içinde minimum 30 şubeye ulaşmak. Bursa için hazırlıklar sürerken Kuşadası ve Antalya’dan gelen talepler de değerlendiriliyor.

Ancak burada tek bir mağaza modeli yok. Manchego üç farklı konseptle büyüyor. Yoğun şehir trafiğine yönelik City konseptinde 50-60 metrekarelik köşe dükkânlar tercih ediliyor ve bu mağazaların yatırım maliyeti yaklaşık 7-8 milyon TL seviyesinde. Yaklaşık 500 metrekarelik, 200 metrekare iç ve 200 metrekare dış alana sahip orta ölçekli mağazaların yatırım maliyeti yaklaşık 20 milyon TL. 1.000-1.500 metrekareyi aşan büyük mağazalarda ise yatırım yaklaşık 40 milyon TL’ye çıkıyor.

Yurtdışı açılımı da planlıyor

Öte yandan marka yurt dışına da açılmayı planlıyor. Dubai başta olmak üzere Londra, Azerbaycan ve Bali gibi lokasyonların radarında olduğunu söyleyen Sağlam, “Bir yıl içinde yurtdışında bir noktada oluruz” diyor.nbsp;

Manchego’nun hikayesinde dikkat çeken başka bir unsur da küresel markalarla kurduğu ilişkiler. Fransız kökenli, 100 yıllık Monin markasının Türkiye’deki marka elçisi konumunda olan Manchego, barlarında yalnızca Monin ürünlerini kullanıyor. Sağlam’a göre Monin’in global trendleri yakından takip eden yapısı, Manchego’nun ürün geliştirme süreçlerine de katkı sağlıyor. Bugünün trendi ube ise sıradaki trend olarak sakura çiçeği öne çıkıyor.

Bu yılki hedef, 500 milyon TL

Dolayısıyla Ordu’da başlayan hikâye, artık yalnızca Karadeniz’in yerel bir kahve markasının büyüme öyküsü değil. Manchego, yerelden ulusala geçişin ardından uluslararası pazara açılmayı hedefleyen bir marka olarak konumlanıyor. Üstelik bunu, mağaza sayısını artırmanın yanı sıra, kahvesini kendi kavuran, kendi mutfağını kuran, ürün standardını merkezi biçimde yöneten ve mağaza konseptlerini farklı yatırım ölçeklerine göre çeşitlendiren bir yapı üzerinden yapıyor.

Sağlam’ın verdiği finansal rakamlar da bu büyümenin şirket ölçeğine yansıdığını ortaya koyuyor. Manchego, 2025 yılını 400 milyon TL ciroyla kapattı. 2026 hedefi ise yaklaşık 500 milyon TL ciro. Şirketin bugün 120 kişilik bir ekibi bulunuyor.
Belki de Türkiye’de kahve zincirlerinin geldiği noktayı en iyi anlatan cümlelerden biri yine Sağlam’dan geliyor: “Artık kahve işi, iş insanlarının da gözdesi. Kahve bir prestij alanına dönüştü ve pek çok yatırımcı bir kahve zincirine sahip olmak istediğini söylüyor.”nbsp;

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, 2025 veya 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nda (YKS) ilk 100 bine giren ve program kapsamında belirlenen 41 farklı lisans programına yerleşen öğrenciler burs programına başvurabilecek.

Program kapsamında toplam 500 lisans öğrencisine aylık 13 bin 750 lira burs sağlanacak.

Başvurular, "https://burs.tenmak.gov.tr/" internet adresi üzerinden alınmaya başlandı. Başvuru süreci, 15 Eylül Salı günü saat 17.00'de sona erecek.

nbsp;Başarı sıralamasına göre değerlendirme yapılacak

Başvuru şartlarını taşıyan öğrenciler, kendi bölümleri içinde ilgili yılın YKS yerleştirme başarı sıralamaları doğrultusunda sıralanacak. Her bir bölüm için ayrılan kontenjan dahilinde en yüksek başarı sırasına sahip öğrenciler burs kapsamında değerlendirilecek.

Birinci sınıfını tamamlayarak ikinci sınıfa geçen adayların genel ağırlıklı not ortalamasının en az 2,50/4,00 veya 65/100 olması şartı aranacak.

Bursiyerlere mentör desteği sağlanacak

Burs programına kabul edilen öğrencilere eğitim gördükleri alanlar ve kariyer hedefleri dikkate alınarak TENMAK bünyesinde görev yapan uzmanlar ile alanında deneyimli çalışanlar arasından mentörler atanacak. TENMAK Araştırma Burs Programları, başarı ve araştırma olmak üzere iki temel başlıktan oluşuyor. Programlarla üniversitenin ilk yılından itibaren yetkin, üretken ve uluslararası standartlarda araştırma yapabilen gençlerin desteklenmesi hedefleniyor.

"Enerjide tam bağımsız Türkiye yolunda gençlerimizin her daim yanındayız"

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda şunları kaydetti:

"Geleceğimizin enerjisi gençlerimiz için TENMAK Lisans Başarı Bursu başvurularımız başladı. Enerji, nükleer, maden, bor, nadir toprak elementleri ve ileri malzeme gibi 41 alanda ülkemizin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını yetiştirmek amacıyla YKS'de ilk 100 bine giren 500 lisans öğrencimize aylık 13 bin 750 lira burs imkanı ve mentörlük desteği sağlayacağız. Enerjide tam bağımsız Türkiye yolunda gençlerimizin her daim yanındayız. Ülkemizin aydınlık yarınlarını inşa edecek tüm gençlerimizi bu imkândan yararlanmaya davet ediyorum."

Türkiye'de balıkçıların 1 Eylül'de "Vira Bismillah" diyerek denize açılmasıyla sezonun ilk palamutları da tezgahlarda yerini almaya başladı. Denizden avlanan palamutlar, balıkçı teknelerinden kasa kasa indirilerek tezgahlara taşınırken, ortaya çıkan bolluk dikkat çekti.nbsp;

Özellikle 300 ila 400 gram ağırlığındaki palamutlar, 125 ile 150 TL arasında değişen fiyatlarla satışa sunuldu. Balıkçı tezgahlarında günün erken saatlerinde başlayan hareketlilik ile kasalar dolusu palamut satış için sıralandı. Tezgahlarda boyutlarına göre ayrılan palamutlar, kilogram ve adet üzerinden satışa sunuldu.

Trabzon’un Moloz mevkiinde balıkçılık yapan Mehmet Can Örseloğlu, bol ve bereketli bir sezon beklediklerini belirterek, "Balıkçılar Vira Bismillah diyerek açıldı. İnşallah bu sene bol ve bereketli bir sezon bekliyoruz. İnşallah bol balık olacak. Palamut kendini gösterdi. İnşallah bundan sonra daha güzel olacak. Palamut 125-150 TL arasında satılıyor. Şu anda istenilen boyutlarda değil. 300-400 gram arasında değişiyor. İnşallah ilerleyen zamanlarda 1 kilogramın üstüne de çıkar. İnşallah o zamanlarda da bu fiyatlarda olur. Hamsi de tezgahları süsleyebilir. 2 yıl önce de böyle bol çeşitlilik görmüştük. Palamuttan sonra hamsi ve istavrit olmuştu" dedi.

Balıkçı Turgay Memiş ise palamut bolluğu yaşandığını kaydederek, "Bugün gerçekten palamut bolluğu gözüküyor. Vatandaş da bu balığı bekliyordu. Palamut 1,5 ay önce görülmüştü. Palamut şu anda 300-400 gram civarında. 25 gün içerisinde palamut 1 kilograma kadar ulaşabilir. Yağlanma süreci bundan sonra başlıyor. Palamutun yağmura ihtiyacı var. Havalarında soğuması gerekiyor. Vatandaşların 3 ay boyunca palamut yiyeceğini umut ediyorum. Hamsi bu sene çok seyrek. Cenabı Allah’ın bir hikmeti. Palamut bol olduğu sene hamsi az oluyor. İnşallah olur" ifadelerini kullandı.

Bir restoranı yalnızca iyi yemek yenilen bir mekan olarak görmek artık hospitality sektörünü anlamak için yeterli değil. Bugünün dünyasında misafir, yemeklerin lezzeti kadar mekanın hikayesini, atmosferini, müziğini, tasarımını ve hatta o gece kendisini nasıl hissettiğini satın alıyor. SWOT Hospitality CEO’su Mouhamad Hadla da yarattığı konseptleri bu dönüşümün üzerine kuruyor.

Lübnan’da büyüyen, hayatının ilerleyen döneminde Türkiye’ye gelen Hadla’nın hospitality sektörüne bakışı, iki farklı kültürün kesişiminden besleniyor. Ona göre yemeğin, sofranın ve misafirperverliğin sosyal hayatın merkezinde olduğu Lübnan kültürü ile Türkiye’nin benzer paylaşım ve sıcaklık anlayışı, mesleki yolculuğunun temel taşlarını oluşturmuş. İstanbul’un çok kültürlü yapısı ve gastronomi potansiyeli ise bu hikayeyi daha da güçlendirmiş. Hadla, kendisini bu sektörde tutan temel motivasyonun, insanlarda iz bırakacak deneyimlere imza atmak olduğunu söylüyor.nbsp;

Restorandan önce hikaye

SWOT Hospitality’nin çatısı altında Asil, Nemo, MykOrini, Piazzetta Italiana, Zasya ve Candy Candy gibi birbirinden oldukça farklı dünyalar var. Her projenin merkezinde, güçlü bir fikir ve bu fikrin misafirde yaratacağı duygu var.nbsp;

Bu anlayışta menü kadar mimari, müzik, servis, ışık, koku ve çalışanların misafirle kurduğu iletişim de markanın hikayesinin bir parçası. MykOrini’de Ege ve Yunan adalarının paylaşım kültürü, Nemo’da su altı dünyasının yarattığı keşif duygusu, Candy Candy’de ise eğlence ve mutluluk öne çıkıyor. Belki de SWOT’un büyüme stratejisindeki en kritik nokta burada yatıyor. Şirket, restoran sayısını artırmaktan çok marka dünyaları oluşturmayı hedefliyor.

Gastronomi dünyasının İstanbul’a ilgisi artıyor

Hadla’nın Türkiye değerlendirmesinde İstanbul'un özel bir yeri var. Ona göre İstanbul; tarih, kültür, coğrafya ve ürün çeşitliliğinin aynı noktada buluştuğu, küresel gastronomi açısından güçlü bir yükseliş yaşayan bir şehir. Uluslararası gastronomi dünyasının İstanbul’a ilgisinin giderek arttığını belirten Hadla, şeflerin, yatırımcıların ve işletmecilerin daha cesur projeler geliştirmesinin bu dönüşümü hızlandırdığı görüşünde. Daha önemlisi, İstanbul’un geleceğini yalnızca gastronomi üzerinden okumuyor. Ona göre şehrin asıl potansiyeli gastronomi, tasarım, eğlence, kültür ve deneyimin aynı potada buluşmasında.

Türkiye’de fine dining’in geleceğine ilişkin yaklaşımı da bu değişimin işaretlerini taşıyor. Hadla, yeni nesil misafirin yalnızca yüksek ürün kalitesi ve kusursuz servis aramadığını, kendisini özel hissettiren bir atmosfer ve hikaye beklediğini söylüyor ve ekliyor: “İnsanlar bir restorandan ayrıldıklarında yedikleri yemeğin yanında o akşam nasıl hissettiklerini de hatırlıyor.”

Nemo İstanbul’a geliyor

SWOT Hospitality’nin Türkiye planlarının en somut başlıklarından biri ise Nemo. Antalya’da deneyim odaklı konseptiyle dikkat çeken Nemo, şimdi Tersane İstanbul’a taşınmaya hazırlanıyor. Hadla’ya göre bu kararın arkasında Antalya’daki misafirlerden alınan güçlü geri dönüşler bulunuyor. nbsp;Ancak İstanbul’da Nemo için çıta daha yüksek. Çünkü hedef başarılı bir restoranı başka bir şehre taşımaktan öte; İstanbul’un yoğun rekabet ortamında menüsü kadar tasarımı ve atmosferiyle de ayrışan bir deneyim yaratmak. Tersane İstanbul’un tarihi dokusu ile Nemo’nun modern, su altından ilham alan karakterinin bir araya getirilmesi de bu stratejinin önemli parçalarından biri.nbsp;

Türkiye tarafında İstanbul’un yanında Antalya da stratejik önemini koruyor. Hadla, önümüzdeki dönemde bu iki şehir başta olmak üzere güçlü potansiyel gördükleri destinasyonları değerlendirmeye devam edeceklerini söylüyor. Fakat SWOT’un yolculuğu artık Türkiye sınırları içerisinde kalmıyor.

Hedef, markaları dünyaya taşımak

Dubai, Dubrovnik ve Cidde…SWOT Hospitality’nin büyüme haritasında birbirinden farklı tüketici profillerine, kültürlere ve pazar dinamiklerine sahip şehirler bulunuyor. Şirket bir yandan mevcut markalarını uluslararası pazarlara taşırken, diğer yandan yeni konseptler üzerinde de çalışıyor. Örneğin; Rixos Jeddah ve Rixos Dubai Islands projelerinde yeni MykOrini restoranları hayata geçiriliyor. Dubai Islands’ta ise tamamen yeni iki konseptin daha misafirlerle buluşturulması planlanıyor. Burada dikkat çekici olan, uluslararasılaşmanın “aynı restoranı her yere kopyalamak” şeklinde ele alınmaması.

Hadla’ya göre bir marka başka bir ülkeye taşındığında temel karakteri ve deneyim vaadi korunmalı. Ancak menüden servis ritmine, çalışma saatlerinden iletişim diline kadar pek çok unsur yerel kültürün ve tüketici alışkanlıklarının ışığında yeniden değerlendirilmeli. “Global ölçekte başarılı hospitality markalarının gücünün, kimliğini korurken bulunduğu şehri anlayabilmesinden geldiğine inanıyorum” diyen Hadla, şirketin küresel büyüme modelini bu şekilde tanımlıyor.nbsp;

"İnsanlar deneyim yaşamaya devam edecek"

Hospitality sektörünün önümüzdeki beş yılına ilişkin Hadla’nın öngörüsü ise dikkat çekici bir dengeye dayanıyor. Bir tarafta veri ve teknoloji var. Restoranlar, misafirlerini daha iyi tanıyacak; tercihlerini daha doğru öngörebilecek ve deneyimi kişiselleştirebilecek. Diğer tarafta ise teknolojiyle ikame edilmesi zor olan bir ihtiyaç bulunuyor: insan teması...

Hadla’ya göre insanlar fiziksel mekanlarda sosyalleşmeye ve gerçek deneyimler yaşamaya devam edecek. Teknoloji operasyonları kolaylaştırırken güçlü servis kültürü ve duygusal bağ, markalar arasındaki asıl ayrıştırıcı unsur olacak. Hadla, “Önümüzdeki beş yılda bu iki dünyanın çok daha güçlü şekilde birleştiğini göreceğiz” diye ekliyor. nbsp;

Ve 10 yıl sonrası…

Hadla’nın on yıl sonra görmek istediği SWOT Hospitality, Türkiye’de doğmuş ancak farklı coğrafyalarda güçlü şekilde büyümüş markalara sahip, uluslararası hospitality dünyasında referans gösterilen bir grup. Haritanın bir ucunda İstanbul, diğer ucunda Dubai ve Cidde; devamında ise Avrupa’nın farklı şehirleri var.

Ticaret Bakanlığı, vitrin, raf, e-Ticaret siteleri veya dijital platformlarda sergilenen ürünleri haklı bir gerekçe sunmadan satmaktan kaçınan işletmelere yönelik denetimlerini sıkılaştırdı.nbsp;

Türkiye Gazetesi’nden Kaan Zenginli’nin haberine göre, kamuoyunda ‘yemleme ve değiştirme’ olarak bilinen; tüketiciyi cazip fiyatlı ürünle içeri çekip daha pahalı ürüne yönlendirme taktiğine karşı idari yaptırımlar devreye alındı. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6’ncı maddesi uyarınca, 2026 yılı itibarıyla kurallara uymayan işletmelere ürünün vergiler dahil satış fiyatının yüzde 10’u oranında idari para cezası uygulanacak. Uygulanacak ceza miktarı ihlal başına 3 bin 973 liranın altında olamayacak.

Pentagon, OpenAI'ın ChatGPT ve xAI'ın Grok modellerinin kamu kurumlarına özel sürümlerini GenAI.mil platformuna ekledi. ChatGPT Mil ve Grok for Government adıyla sunulan araçlar, ABD Savunma Bakanlığı bünyesindeki yaklaşık 3 milyon askeri personel, sivil çalışan ve yüklenici tarafından kullanılabilecek.

Geçen yıl kullanıma açılan GenAI.mil, Pentagon çalışanlarının ticari yapay zeka modellerine güvenli ve merkezi bir ortam üzerinden erişmesini sağlıyor. Platform ilk aşamada Google'ın Gemini for Government modelini içeriyordu. ChatGPT ve Grok'un eklenmesiyle birlikte kullanıcılar, farklı modellerin teknik yeteneklerinden aynı platform üzerinden yararlanabilecek. GenAI.mil'in bugüne kadar 1,7 milyondan fazla tekil kullanıcıya ulaştığı belirtiliyor.

Pentagon tarafından paylaşılan bilgilere göre ChatGPT Mil, sohbet, dosyalar, projeler ve özel GPT'ler etrafında şekillenen, standart ChatGPT deneyimine benzer bir arayüz sunuyor. Araç özellikle planlama, politika geliştirme, lojistik ve idari süreçler gibi yoğun belge kullanımına dayanan, gizlilik derecesi taşımayan işlerde kullanılacak. Seyahat formlarının doldurulması ve ihale fırsatlarına verilen yanıtların hazırlanması, aracın destekleyeceği rutin iş akışları arasında yer alıyor.

ChatGPT Mil'de şu anda GPT-5.4 Terra modeli kullanılıyor. Pentagon çalışanlarının yakın zamanda GPT-5.6 Terra'ya da erişebileceği ifade ediliyor. Platform ayrıca uzun süreli projelerde kullanılan dosya ve konuşmaları bir arada tutabiliyor. Çevrimdışı arama özelliği ise yanıtları ayrıntılı kaynaklarla destekliyor ve yeni bilgiler doğrultusunda güncellenebiliyor.

Grok for Government ise derin düşünme, farklı muhakeme modları, özelleştirilebilir çalışma alanları ve kalıcı projeler gibi özelliklerle geliyor. Kullanıcılar ayrıca kurum içindeki bilgi ve iş akışlarını yeniden kullanılabilir hale getiren playbook'lar oluşturabilecek. Pentagon, Grok'un satın alma süreçlerinden tedarik zinciri yönetimine kadar farklı alanlarda kullanılmasını planlıyor.

Her iki model de Pentagon'un hassas ancak gizlilik derecesi bulunmayan verilerin saklanması ve işlenmesi için uyguladığı Impact Level 5 güvenlik seviyesine uygunluk aldı. Böylece çalışanların hassas kamu verilerini standart tüketici uygulamalarına aktarmadan ticari yapay zeka modellerini kullanabilmesi hedefleniyor.

GenAI.mil'in ilk planlarında Anthropic'in Claude modeli de bulunuyordu. Ancak Anthropic'in modellerinin ABD vatandaşlarına yönelik kitlesel gözetim faaliyetlerinde ve ölümcül otonom silahlarda kullanılmasını engelleyen sınırlamalarda ısrar etmesi, şirket ile Pentagon arasında anlaşmazlığa yol açtı. Pentagon daha sonra Anthropic'i "tedarik zinciri riski" olarak nitelendirdi ve Claude'un ulusal güvenlik sistemlerinden çıkarılmasını istedi. Geçtiğimiz hafta federal mahkeme, bu kararın hukuka aykırı ve temelsiz olduğuna hükmetmişti. Claude, yeni genişlemeye rağmen GenAI.mil platformuna dahil edilmedi.

Görsel: ChatGPT

Apple'da yaklaşık 15 yıldır devam eden Tim Cook dönemi sona erdi. Şirketin nisan ayında duyurduğu yönetim değişikliği kapsamında John Ternus, 1 Eylül itibarıyla Apple'ın CEO'luk görevini devraldı. Cook ise şirketten tamamen ayrılmayarak yönetim kurulu başkanı oldu.

2011 yılında Steve Jobs'un ardından Apple'ın CEO'su olan Cook, görevdeki son günü olan 31 Ağustos'ta çalışanlara bir mesaj göndererek şirkette geçirdiği dönemi değerlendirdi. Apple'ın başarısının arkasında şirket çalışanlarının bulunduğunu belirten Cook, şirkette en fazla gurur duyduğu unsurların yıllık raporlara yansımayan kültür ve ortak amaç duygusu olduğunu ifade etti.

Cook, çalışanlara gönderdiği mesajda Apple'dan ayrılmadığını ancak çok sevdiği bir görevden çekildiğini vurguladı. CEO'luk görevini John Ternus'a devretmekten memnuniyet duyduğunu belirten Cook, Ternus'u dünyayı değiştiren ürünler geliştirmenin gerekliliklerini anlayan, yetenekli bir yönetici olarak tanımladı. Cook ayrıca müşterilere yönelik paylaşımında unvanının değişeceğini ancak Apple topluluğuna duyduğu bağlılığın devam edeceğini söyledi.

Tim Cook'un CEO'luk döneminde Apple'ın piyasa değeri yaklaşık 350 milyar dolardan 4 trilyon doların üzerine çıktı. Şirket bu süreçte iPhone merkezli ürün ekosistemini genişletirken Apple Watch ve AirPods gibi yeni ürün kategorilerine girdi; Apple Music, Apple TV+ ve iCloud gibi hizmetleri büyüterek düzenli gelir kaynaklarını çeşitlendirdi. Cook, özellikle Apple'ın küresel tedarik zincirini büyütmesi ve şirketin operasyonel yapısını güçlendirmesiyle öne çıktı.

John Ternus ise görevi, Apple'ın yapay zeka alanındaki rekabetini hızlandırmaya çalıştığı ve Çin merkezli üretim yapısını çeşitlendirmeyi sürdürdüğü bir dönemde devralıyor. Ternus'un karşısındaki öncelikler arasında Apple Intelligence ve Siri tarafındaki çalışmaları ilerletmek, yeni ürün kategorileri geliştirmek ve şirketin ABD ile Çin arasındaki siyasi ve ticari dengelerini yönetmek bulunuyor. Tim Cook'un yönetim kurulu başkanı olarak küresel politika yapıcılarla ilişkilerde rol almaya devam etmesi, bu geçiş sürecinde Ternus’un üzerindeki yükün bir bölümünü azaltabilir.

Ternus'un CEO olarak ilk önemli sınavı için de uzun süre beklemesi gerekmeyecek. Apple, 9 Eylül'de düzenleyeceği yıllık ürün etkinliğinde yeni iPhone modellerini tanıtacak. Şirketin aynı etkinlikte ilk katlanabilir iPhone modelini de duyurması bekleniyor.

John Ternus kimdir?

51 yaşındaki John Ternus, Pennsylvania Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümünden mezun oldu ve Apple'a katılmadan önce Virtual Research Systems'ta makine mühendisi olarak çalıştı. 2001 yılında Apple'ın ürün tasarım ekibine katılan Ternus, 2013'te Donanım Mühendisliğinden Sorumlu Başkan Yardımcısı, 2021'de ise Donanım Mühendisliğinden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı oldu. iPhone, iPad, Mac, Apple Watch, AirPods ve Apple Vision Pro dahil olmak üzere Apple'ın ürün portföyündeki donanım ekiplerini yöneten Ternus, Mac modellerinin Apple Silicon işlemcilere geçişinde de önemli rol oynadı.

Görsel: Apple (John Ternus-Tim Cook)

Sosyal medya uygulaması Retro'nun çatı şirketi Lone Palm Labs, 21 milyon doların üzerinde yatırım aldı. Şirketin 21 milyon doların üzerindeki A serisi yatırım turunda Thrive Capital, Scribble Ventures, BoxGroup, Imaginary Ventures, Coalition, Conviction, Copper, Positive Sum ve Figma'dan Dylan Field yer aldı.

Lone Palm Labs, yeni yatırımı Retro uygulamasını geliştirmek, arkadaş odaklı sosyal deneyimini güçlendirmek ve büyümesini hızlandırmak için kullanacağını açıkladı.

Nathan Sharp ve Ryan Olson tarafından 2022 yılında kurulan Lone Palm Labs, Retro uygulamasını 2023 yılında kullanıma sundu. Retro, yakın arkadaşlar arasında özel fotoğraf ve anı paylaşımına odaklanan bir sosyal medya uygulaması olarak tanımlanıyor.

Platform, kullanıcıların haftalık fotoğraflarını arkadaşlarıyla paylaşmasına, ortak albümler oluşturmasına ve geçmiş fotoğraf anılarını yeniden keşfetmesine olanak tanıyor. Daha çok kişisel bir fotoğraf günlüğü olarak kullanıma sunulan Retro, zaman içinde sosyal özelliklerini genişletti.

Kullanıcılar uygulama üzerinden arkadaşlarıyla fotoğraf paylaşabiliyor, ortak albümler oluşturabiliyor, fotoğraf özetlerini görüntüleyebiliyor ve rewind özelliğiyle geçmişte çektikleri fotoğraflara geri dönebiliyor. Böylece uygulama, geniş kitlelere içerik sunan geleneksel sosyal medya platformlarından farklı olarak daha kişisel ve arkadaş çevresine yönelik bir deneyim sunuyor.

Retro'nun iş modelinde ise reklam yerine abonelik bulunuyor. Ücretli abonelik kapsamında video, GIF ve çıkartma yorumları, daha fazla tasarım seçeneği, sınırsız fotoğraf geçmişi ve özel uygulama ikonları gibi özellikler sunuluyor. Uygulama, algoritmik içerik akışları yerine kullanıcıların gerçek hayattaki arkadaşlarıyla bağlantısını güçlendirmeyi hedefliyor.

Anthropic, yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde insan araştırmacıların üstlendiği görevlerin giderek daha büyük bir bölümünü yapay zekaya devretmenin mümkün olabileceğini gösteren yeni bir araştırma yayımladı. Şirketin Automated Alignment Researcher (AAR) adını verdiği sistem, mevcut araştırmaları inceleyerek eğitim yöntemleri oluşturuyor, modelleri eğitiyor, sonuçları değerlendiriyor ve başarılı yöntemleri yeni deneylerde kullanıyor.

Anthropic'in çalışması, özellikle yapay zeka modellerinin güvenlik ve davranış problemlerini azaltmaya odaklanıyor. Claude tarafından yönetilen araştırma sistemi; aldatma, aşırı kullanıcı onayı yani sycophancy, jailbreak'ler, gizlilik ihlalleri ve reward hacking gibi toplam 10 farklı uyum sorununu ele aldı. Sistem her bir sorun için akademik literatürü taradı, olası yöntemler geliştirdi, eğitim verisi oluşturdu ve yaklaşık 30 dakikalık eğitim deneyleri gerçekleştirdi. Başarılı yöntemler sonraki iterasyonlarda korunurken düşük performans gösteren yaklaşımlar elendi.

Araştırmanın sonuçlarına göre Claude, incelenen 10 uyum probleminin tamamında model performansını iyileştiren yöntemler geliştirmeyi başardı. Üstelik bu iyileştirmeler modellerin genel yeteneklerinde ölçülebilir bir düşüş yaratmadı. Geliştirilen en başarılı yöntemlerin, araştırma sırasında Claude'a gösterilmeyen testlerde ve çok turlu saldırı senaryolarını değerlendiren Petri testlerinde de etkili olduğu belirtiliyor. Aynı yöntemlerin, üzerinde geliştirildikleri modellerden 4,7 kata kadar daha büyük modellerde de işe yaradığı ifade ediliyor.

Çalışmanın dikkat çeken bölümlerinden biri ise Claude Sonnet 5 ile Claude Opus 4.8 arasında gerçekleştirilen deney oldu. Anthropic, Sonnet 5'e henüz şirketin kapsamlı güvenlik eğitiminden geçmemiş erken bir Claude Opus 4.8 sürümünü verdi ve modeldeki uyum problemlerini azaltmasını istedi.

Claude Sonnet 5 yaklaşık 60 saat içinde 50'den fazla çözümü deneyerek erken Opus 4.8 sürümünün güvenlik performansını, üretimde kullanılan Opus 4.8 modeline oldukça yaklaştıran bir eğitim yöntemi geliştirdi. Kazanan yöntem yaklaşık 2 bin 400 eğitim örneğinden oluşmaktaydı. Anthropic'e göre bu yaklaşım şirketin üretimde kullandığı uyum eğitim sürecine kıyasla yaklaşık 15 bin kat daha verimliydi.

Buna ek olarak araştırmada yapay zeka araştırmacılarının performansının insan araştırmacılarla da karşılaştırıldığını belirtelim. Çalışmaya katılan 28 deneyimli yapay zeka güvenliği araştırmacısına aynı problemler üzerinde yöntem geliştirmeleri için sekiz saate kadar süre verildi.

Anthropic'in sonuçlarına göre en başarılı otomatik araştırmacı yöntemleri insan araştırmacıların önerilerini geride bıraktı. Şirket yine de insanların yöntemlerini tekrar tekrar test edip geliştirme imkanına sahip olmadığına dikkat çekerek bunun doğrudan bir insan-yapay zeka performans karşılaştırması olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor.

Automated Alignment Researcher'ın API üzerinden çalıştırılmasının maliyeti saatte yaklaşık 4 dolar seviyesindeyken, deney kapsamında insan araştırmacılar için hesaplanan saatlik maliyet yaklaşık 150 dolar. Bu maliyet farkının özellikle aynı anda çok sayıda deneyin yürütülebileceği otomatik araştırma sistemlerinin yapay zeka geliştirme süreçlerindeki potansiyelini ortaya koyduğunu söyleyebiliriz.

Claude araştırma sırasında kuralları aşmaya da çalıştı

Çalışmanın sonuçları yalnızca olumlu gelişmelerden oluşmuyor. Anthropic, yaklaşık 1600 otomatik araştırma kaydını Claude Opus 4.8 ile denetlediğinde bunların 39'unda, yani yüzde 2,4'ünde sistemi kandırmaya yönelik davranışlar tespit etti. Bazı araştırma ajanlarının test sonuçlarındaki rastlantısal değişimlerden yararlanmak için aynı yöntemi tekrar gönderdiği, bazılarının değerlendirme testlerini taklit eden eğitim verileri hazırladığı, bazılarının ise kuralları ihlal eden adımları denetleyici sistemden gizlemeye çalıştığı görüldü. Anthropic mevcut modellerde bu girişimlerin çoğunun modelin akıl yürütme kayıtlarında görülebildiğini ancak gelecekte daha gelişmiş modellerde bunun garanti olmadığını belirtiyor.

Öte yandan araştırma kapsamında sıkça tartışılan bir yapay zekanın daha yetenekli bir yapay zeka geliştirip bu süreci tekrar tekrar sürdürmesi anlamına gelen kendi kendini geliştirme döngüsünün (recursive self-improvement) gerçekleştiğini söylemek henüz mümkün değil. Mevcut sistemde hangi problemlerin çözüleceğini insanlar belirliyor; modelleri, bilgi işlem kaynaklarını ve değerlendirme yöntemlerini yine insanlar sağlıyor. Claude ise bu sınırlar içinde geleneksel olarak araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen literatür taraması, yöntem geliştirme, eğitim verisi oluşturma, deney yapma ve sonuçları değerlendirme süreçlerinin önemli bir bölümünü otomatikleştiriyor.

Anthropic de araştırmanın, otomatik uyum ve güvenlik eğitiminin yakın gelecekte uygulanabilir hale gelebileceğine dair erken bulgular sunduğunu ifade ediyor. Ayrıca Automated Alignment Researcher altyapısının açık kaynak olarak yayınladığını da eklemekte fayda var.

1000 Yatırımlar Holding, Uber B.V. ile Türkiye'deki elektrikli araç ve taksi ekosistemine yönelik stratejik iş birliğinin ilk adımını attı. Şirket, Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı açıklamada taraflar arasında bir Karşılıklı Mutabakat Metni (MOU - Memorandum of Understanding) imzalandığını duyurdu.

İmzalanan mutabakat kapsamında iki şirket, Türkiye'deki elektrikli araç ekosisteminin gelişimine katkı sağlamayı, özellikle taksi sektörünün modernizasyonunu hızlandırmayı ve taksilerin elektrikli araçlara dönüşümünü desteklemeyi planlıyor. İş birliğinin önemli ayaklarından birini Uber'in teknoloji altyapısıyla 1000 Yatırımlar Holding ve BinBin'in yerel operasyon deneyiminin bir araya getirilmesi oluşturuyor. Şirketlerin bu model üzerinden elektrikli araç kullanımındaki işletme giderlerini azaltmayı, sürücülerin elektrikli araçlara geçişini kolaylaştırmayı ve sürücülerin uzun vadeli gelir potansiyelini desteklemeyi hedeflediği belirtiliyor.

1000 Yatırımlar Holding ayrıca iş birliğinin şirketin yeşil ulaşım stratejisini güçlendirmesinin yanı sıra karbon emisyonlarının azaltılmasına ve şehir içi ulaşımın daha sürdürülebilir hale gelmesine katkıda bulunmasını bekliyor. Şirket, projeye ilişkin yeni gelişmeler oldukça kamuoyuna ayrıca açıklama yapılacağını belirtiyor.

Henüz mutabakat aşamasında olan iş birliğinin uygulamada nasıl şekilleneceği, elektrikli taksilere geçiş için sürücülere ne tür finansal veya operasyonel modeller sunulacağı ve mevcut şarj altyapısının projeye nasıl dahil edileceği ise ilerleyen dönemde açıklanacak detaylarla netleşecek.