Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneğinin (ODMD) ocak-ağustos verilerine göre, otomobil satışları bu dönemde yıllık bazda yüzde 13,78 azalarak 564 bin 241'e, hafif ticari araç satışları da yüzde 4,40 düşüşle 155 bin 755'e geriledi.

Pazarın yüzde 84,3'ünü vergi oranları düşük olan A, B ve C segmentlerindeki araçlar oluşturdu. C segmenti otomobiller 313 bin 13 satışla yüzde 55,1, B segmenti otomobiller ise 162 bin 982 satışla yüzde 28,9 pay aldı. Gövde tiplerine göre değerlendirildiğinde, en çok tercih edilen otomobiller yüzde 66,1 pay ve 372 bin 790 satışla SUV modeller oldu. Onu yüzde 20 pay ve 112 bin 648 satışla sedan, yüzde 13,6 pay ve 76 bin 489 satışla hatchback (H/B) otomobiller takip etti.

Böylece, Türkiye genelinde otomobil ve hafif ticari araç satışları, ocak-ağustos döneminde yıllık bazda yüzde 11,91 azalarak 719 bin 996 olarak gerçekleşti. Otomobil ve hafif ticari araç pazarı ağustosta yüzde 20,28 daralırken satış adetleri otomobilde yüzde 25,16 düştü. Hafif ticari araçlarda ise yüzde 0,34 arttı. Geçen ay otomobil ve hafif ticari araç pazarında satışlar 81 bin 31'e, otomobil pazarında 61 bin 529'a gerilerken hafif ticari araç satışları 19 bin 502'ye yükseldi.

Elektrikli otomobillerin payı yüzde 18,8 oldu

Ocak-ağustos döneminde benzinli otomobiller 230 bin 341 adet satışla pazarın yüzde 40,8'ini oluşturdu. Benzinli otomobilleri 187 bin 45 adet ve yüzde 33,1 payla hibritler, 105 bin 951 adet ve yüzde 18,8 payla elektrikli otomobiller, 33 bin 354 adet ve yüzde 5,9 payla dizeller, 7 bin 550 adet ve yüzde 1,3 payla ise otogazlı otomobiller izledi. Elektrikli otomobillerde 160 kilovat altındakilerin satışları yüzde 7,3 artarak pazarın yüzde 16,8'ini, 160 kilovat üstündekilerin satışları ise yüzde 65,3 azalarak pazarın yüzde 2'sini oluşturdu.

1400 cc altındaki otomobil satışları yüzde 28,9 azalarak pazarın yüzde 26,5'ini oluştururken 1400-1600 cc aralığındakiler ise yüzde 15,4 azalarak yüzde 20,7 paya geriledi. 1600-2000 cc aralığındaki otomobil satışları yüzde 7,7 artarak yüzde 0,7 pay aldı, 2000 cc üstü otomobil satışları yüzde 15,3 düşüşle pazarın yüzde 0,2'sini oluşturdu. Otomatik şanzımanlı otomobiller 547 bin 126 adetle satışların yüzde 97'sini, manuel şanzımanlılar ise 17 bin 115 adetle yüzde 3'ünü oluşturdu. Hafif ticari pazarında van gövde tipindeki araçlar yüzde 76,1 pay ve 118 bin 472 satışla ilk sırada yer alırken kamyonetler yüzde 9,2 pay ve 14 bin 373 satışla ikinci sırada konumlandı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğünde araştırmacılar Ali Arda Dalseçkin, Süreyya Güder Köşgeroğlu ve Muhammed Hamza Kayrıcı tarafından hazırlanan "Deprem Bölgesi Konut Arzı ve Bölgesel Kira Enflasyonu Gelişmeleri" başlıklı analiz bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.

Analizde, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında konut arzında ve bölgesel kiralarda yaşanan gelişmeler birlikte incelendi.

Dezenflasyon sürecinde en fazla katılık gözlenen kalemlerden biri kira

Dezenflasyon sürecinde en fazla katılık gözlenen kalemlerden birinin kira olduğu belirtilen analizde, bu görünümde 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında konut stokunda yaşanan kayıp ve bölgeden diğer illere gerçekleşen göçlerin önemli rol oynadığı ifade edildi.

Analizde, sonraki süreçte ise kamu öncülüğündeki yeniden imar faaliyetleriyle deprem bölgesindeki konut arzının hızla arttığına değinilerek, konut arzındaki bu toparlanmanın bölgesel kira enflasyonuna yansımalarının​​​​​​​, deprem sonrasında konut arzında ve bölgesel kiralarda yaşanan gelişmelerle birlikte incelenerek cevap arandığı bildirildi.

6 Şubat sonrasında deprem bölgesinde konut stokunun önemli oranda azaldığına işaret edilen analizde, bu gerilemenin sonucunda bölgede konut kiralarının hızlı bir şekilde yükseldiği kaydedildi.

"Deprem sonrasında yaşanan göç hareketleri, göç alan illerde kiralık konut talebini ve kiraları artırdı"

Analizde, depremin kira piyasasındaki etkisinin sadece deprem bölgesi ile sınırlı kalmadığına vurgu yapılarak, "Deprem sonrasında yaşanan göç hareketleri, göç alan illerde kiralık konut talebini ve kiraları artırdı. Akgündüz ve Kayrıcı (2026) tarafından yapılan çalışma depremin bu dolaylı etkisinin iller arasında farklılaştığını gösteriyor. Çalışmaya göre deprem bölgesiyle coğrafi olarak yakın olan ve/veya geçmişte güçlü göç ilişkileri bulunan illerde kiralar daha fazla arttı." denildi.

Depremin konut arzında yol açtığı kaybı gidermek amacıyla bölgede kamu öncülüğünde kapsamlı bir yeniden imar süreci başladığının hatırlatıldığı analizde, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından inşaatı tamamlanan deprem konutlarının sayısının 2025 yılı başında 201 bin seviyesine, yıl sonunda ise yaklaşık 434 bine ulaştığı bilgisi verildi.

Analizde, TOKİ’nin deprem öncesi üç yılda ürettiği konut sayısı (yaklaşık 213 bin) dikkate alındığında bu rakamın konut arzında önemli bir artışa işaret ettiği bildirilerek, konut arzındaki toparlanmanın yapı kullanım izinlerinde de açık biçimde görüldüğü aktarıldı.

İller 3 grupta incelendi

Deprem bölgesinin, Türkiye genelindeki yapı kullanım izinlerinden aldığı payın deprem öncesinde ortalama yüzde 12 civarındayken 2025 yılında yüzde 20’nin üzerine çıktığı kaydedilen analizde, şu değerlendirmelere yer verildi:

"Konut arzında bu ölçekte bir artışın ardından akla gelen temel soru, söz konusu gelişmenin kira dinamiklerine ne ölçüde yansıdığı. Bu soruya cevap verebilmek için Akgündüz ve Kayrıcı’nın (2026) çalışmasından yola çıkarak illeri üç grupta inceliyoruz.nbsp;

Deprem bölgesindeki iller, deprem nedeniyle kiraların belirgin biçimde etkilendiği iller ve diğer iller. Çevrim içi kiralık ilan fiyatlarını kullanarak yapılan karşılaştırma dikkat çekici bir görünüm ortaya koyuyor. Deprem illerinde kira enflasyonu, 2023 ve 2024 yıllarında diğer iki grubun belirgin biçimde üzerinde seyrederken konut teslimlerinin hızlandığı 2025 yılında yavaşlamaya başlıyor. Başka bir ifadeyle, deprem sonrasında konut arzındaki kayıpla birlikte hızlanan kira artışlarının, arzın yeniden güçlenmesiyle birlikte göreli olarak ivme kaybettiğini gözlemliyoruz."

"Depremden dolaylı etkilenen illerde kira enflasyonu 2026'da belirgin biçimde daha düşük gerçekleşti"

Analizde, dikkat çekici bir diğer bulgu olarak, bu ayrışmanın deprem bölgesiyle sınırlı kalmaması gösterildi.

Depremden dolaylı etkilenen illerde kira enflasyonunun, 2024 ve 2025 yıllarında diğer illere yakın seyrederken 2026 yılında belirgin biçimde daha düşük gerçekleştiği bildirilen analizde, "Bu görünüm, deprem bölgesindeki konut arzının toparlanmasının, geri göç kanalıyla daha önce göç alan illerdeki kiralık konut talebini de kademeli olarak azaltıyor olabileceğine işaret ediyor.nbsp;

Konutların teslimi ile hanehalklarının geri dönüş kararlarının çeşitli ailevi tercihler ve kısıtlar nedeniyle eş zamanlı gerçekleşmemesi, bu etkinin gecikmeli olarak ortaya çıkmasını açıklayabilir." ifadeleri kullanıldı.

"İnşaat kapasitesi bölge dışına yönelmeye başladı"

Analizde, söz konusu etkinin gelecek dönemdeki olası seyrine ilişkin şu değerlendirmeler yapıldı:

"Bu noktada inşaat faaliyetlerinin bölgesel dağılımı önemli bir gösterge sunuyor. Deprem konutu projelerinin büyük ölçüde tamamlanmasıyla birlikte inşaat sektörü istihdamı deprem bölgesinde gerilerken deprem bölgesi dışındaki illerde hızlı bir artış gösteriyor.nbsp;

İnşaat kapasitesinin bölge dışına yönelmeye başlaması, konut arzındaki artışın önümüzdeki dönemde daha geniş bir coğrafyaya yayılabileceğine işaret ediyor. Geri göç sürecinin zamana yayılması da dikkate alındığında deprem sonrasında başlayan yeniden imar sürecinin kira dinamikleri üzerindeki etkilerinin deprem konutlarının teslimiyle sınırlı kalmayabileceği değerlendiriliyor. Bu çerçevede, deprem bölgesindeki konut arzı artışının gerek deprem bölgesinde gerekse dolaylı etkilenen illerde kira artışlarını baskılamaya devam etmesi muhtemel görünüyor."

"Konut arzındaki iyileşme önümüzdeki dönemde kira enflasyonundaki yavaşlamayı destekleyebilir"

Analizde, özetle deprem sonrası konut stokunda gerçekleşen gerilemenin deprem bölgesindeki illerde ve göç hareketleri aracılığıyla da bazı diğer illerde kira enflasyonunu olumsuz etkilediği ifade edildi.

Kamu öncülüğündeki yeniden imar faaliyetleriyle konut arzının hızla artmasıyla birlikte ise deprem illerinde kira enflasyonunun belirgin biçimde yavaşladığını, bu ayrışmanın 2026 yılında depremden dolaylı etkilenen illerde de görünür hale geldiğinin gözlemlendiği aktarılan analizde, "İnşaat sektörü kapasitesinin deprem bölgesinden deprem bölgesi dışındaki illere yönelmeye başlaması da konut arzındaki artışın daha geniş bir alana yayılabileceğine işaret ediyor.nbsp;

Bu görünüm, konut arzındaki iyileşmenin önümüzdeki dönemde kira enflasyonundaki yavaşlamayı destekleyebilecek unsurlardan biri olacağına işaret ediyor." değerlendirmesine yer verildi.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nde yapılan ve 1 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle özellikle indirimli satış reklamlarında kullanılan fiyat bilgilerinin gerçeği yansıtması ve tüketicinin satın alma kararını doğru bilgiye dayanarak verebilmesinin amaçlandığı bildirildi.

Bu doğrultuda tüketicinin satın alma kararını etkileyen indirim reklamlarının gerçek, açık, anlaşılır ve doğrulanabilir olmasının zorunlu olduğuna dikkati çekilen açıklamada, "İndirim adı altında tüketiciyi yanıltan, gerçekte olduğundan daha yüksek bir indirim yapıldığı algısı oluşturan veya kampanya şartlarını tüketiciden gizleyen uygulamalara karşı denetimler, geleneksel mecraların yanı sıra dijital platformlarda da kararlılıkla sürdürülmektedir. Bu düzenleme ve sonrasında Bakanlık tarafından başlatılan inceleme süreciyle tüketicilerin indirim adı altında yanıltılmasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir." ifadeleri kullanıldı.

Şartlı satış kampanyaları da denetim kapsamında

Açıklamada, yeni düzenlemenin en önemli başlıklarından birinin, "indirimli satışın başlangıç tarihinden önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyatın, indirimden önceki fiyat olarak esas alınması" düzenlemesinin olduğu bildirildi.

Böylece, "kısa süre içinde fiyatı yükselterek, ardından yüksek oranlı indirim (suni zam üstüne indirim) yapıldığı" izlenimi oluşturan uygulamaların önüne geçilmesinin amaçlandığı vurgulanan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Tüketicinin karşısına gerçekte uygulanmamış veya gerçeği yansıtmayan bir fiyatın 'eski fiyat' olarak çıkarılması suretiyle yüksek indirim algısı oluşturulmasına müsaade edilmeyecek. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen ürünler ve hizmetlerde ise indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınarak reklam yapılabilecek. Yeni düzenlemeyle, yalnızca doğrudan 'yüzde 50 indirim' gibi ifadeler kullanılan kampanyalar değil, tüketiciye indirim veya başka bir fayda sağlanmasını belirli bir şarta bağlayan 'şartlı satış reklamları' da indirimli satış reklamlarına ilişkin hükümlere tabi olacak."

Açıklamada, bu kapsamda, tüketicinin kampanyanın gerçek niteliğini açıkça anlayabilmesini engelleyen veya olduğundan daha avantajlı bir teklif bulunduğu izlenimi oluşturan uygulamaların da mercek altına alınacağı belirtildi.

Bakanlık bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Kurulu tarafından yapılan denetimler sonucu, gerçekte uygulanmayan yüksek indirim oranlarının kullanılması, indirim kapsamındaki ürünlerin açıkça belirtilmemesi, indirimli satışın başlangıç ve bitiş tarihlerinin gösterilmemesi, stok bilgilerinin tüketiciye doğru sunulmaması ve indirim öncesi fiyatın gerçeği yansıtmaması gibi uygulamaların mevzuata aykırı bulunarak sorumluları hakkında idari yaptırım uygulandığı aktarılan açıklamada, "Reklam Kurulu, aldatıcı reklamlar hakkında durdurma cezasıyla birlikte aykırılığın haksızlık içeriğini de dikkate alarak reklamın gerçekleştiği mecraya göre yasada alt ve üst sınırları belirlenen ve 108 bin 370 lira ile 39 milyon 916 bin 524 lira arasında değişen tutarda idari para cezası uygulayabilmektedir." değerlendirmesinde bulunuldu.

Açıklamada, 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğinin yalnızca indirimli satış reklamlarıyla sınırlı kalmadığı bildirildi.

Söz konusu düzenlemeyle hedefli reklamcılık, yapay zekayla oluşturulan reklamlar, sosyal medya etkileyicilerinin ticari tanıtımları, çevresel beyanlar ve tüketici değerlendirmeleri gibi reklamcılık ve pazarlama uygulamalarına ilişkin yeni kurallar getirildiğine dikkati çekilen açıklamada şunlar kaydedildi:

"Bakanlık olarak temel önceliğimiz, tüketicilerimizin doğru ve eksiksiz bilgiye ulaşmasını sağlamak, ekonomik menfaatlerini korumak ve piyasada adil rekabet şartlarını güçlendirmektir. Bu çerçevede, tüketicilerimizin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla indirimli satış reklamları başta olmak üzere tüm ticari reklam ve uygulamalara yönelik denetimlerimiz kararlılıkla sürdürülecektir."

nbsp;

nbsp;

ABD'nin İran'a yönelik yenilenen saldırılarının petrol fiyatlarını yükseltmesi ve tahvil piyasasındaki satış dalgası hisse senedi piyasalarındaki düşüş eğiliminin artmasına neden oldu.

Trump, İran'a yönelik yeni saldırılar düzenlediklerini açıkladı

ABD Başkanı Donald Trump dün, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda İran'a yönelik yeni saldırılar düzenlediklerini duyurdu.

Tahran'ı misilleme yapmaması konusunda uyaran Trump, "Eğer başarısız İran devleti, bu son derece haklı saldırıya misilleme yaparsa, çok daha sert ve daha büyük çaplı bir saldırıyla tekrar vurulacak." ifadesini kullandı.

Trump, İran'a yönelik "en büyük" saldırının halen gerçekleştirilmediğini belirterek, bu tür bir saldırının İran'a çok büyük tahribat getireceğini savundu. İran basını, İran ordusunun ABD saldırılarına füze ve insansız hava araçlarıyla misillemede bulunduğunu duyurdu.

Jeopolitik gerilim sonrası petrol fiyatları yükseldi

Daha sonra CENTCOM, İran'da Devrim Muhafızları Ordusu hedeflerine yönelik başlatılan saldırı dalgasının tamamlandığını bildirdi.

Orta Doğu'da çatışmaların şiddetlenmesiyle yükselen petrol fiyatları, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz politikasında daha sıkı bir duruş sergileyeceğine ilişkin endişeleri artırıyor. Bu durum hisse senedi piyasalarını olumsuz etkilerken, tahvil piyasasında da satış baskısını derinleştiriyor.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,82 ile Kasım 2023'ten bu yana, ABD'nin 2 yıllık tahvil faizi yüzde 4,42 ile Ocak 2025'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Bu gelişmelerle aralık vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4,1 artarak 95,4 dolar seviyesine çıktı. Ekim vadeli Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı ise yüzde 0,4 artarak 90,6 dolara çıktı.

Öte yandan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'a karşı yürütülen ekonomik operasyon kapsamında bu hafta bir bankaya yönelik yaptırım açıklanabileceğini kaydetti.

Diğer taraftan Bessent, Japonya Merkez Bankası (BoJ) Başkanı Kazuo Ueda ile yaptığı görüşmede, makroekonomik koordinasyon ve para politikası adımlarını ele aldı.

Fed'in açıklamaları yakından takip ediliyor

Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra Fed yetkililerinin açıklamaları da yakından takip ediliyor. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Michael Barr, enflasyonun beş yılı aşkın bir süredir yüksek seyrettiğini belirtti.

Verilerin enflasyonun yüzde 2 hedefine doğru gittiğine dair güven vermesi durumunda politika duruşunu değerlendirmek için biraz daha zamanları olacağını kaydeden Barr, "Ancak enflasyonun yeterince yavaşlamadığı görülürse, faizleri artırmak için kararlı bir şekilde hareket etmemiz gerektiğini düşünüyorum." ifadesini kullandı.

Makroekonomik veri tarafında ABD'de imalat sektörü PMI verisi ağustosta önceki aya kıyasla değişmeyerek 53,9 oldu. Ülkede, Tedarik Yönetim Enstitüsünün (ISM) imalat sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) ağustosta 54,6'ya düşerek imalat sektöründeki büyümenin yavaşladığına işaret etti.

ABD'de JOLTS açık iş sayısı temmuzda 7 milyon 271 bine çıkmasına karşın piyasa beklentilerinin altında gerçekleşti.

Altının onsu yüzde 0,5 azalışla 4 bin 307 dolardan işlem görüyor. Dolar endeksi ise yüzde 0,1 artışla 99,8 seviyesinde seyrediyor.

New York borsası düşüşle kapandı

New York borsası artan jeopolitik gerilimlerin petrol fiyatları ile tahvil faizlerini tırmandırmasıyla günü düşüşle tamamladı.

Öte yandan Apple'ın yeni üst yöneticisi (CEO) John Ternus, Tim Cook'tan devraldığı görevine başlarken şirketin hisseleri yüzde 2,6 değer kazandı.​ Dell Technologies'in hisseleri de şirketin bilançosunun beklentileri aşmasının ardından piyasa sonrası işlemlerde yüzde 9,5 arttı.

Söz konusu gelişmelerle Dow Jones endeksi yüzde 0,79, Samp;P 500 endeksi yüzde 0,71 ve Nasdaq endeksi yüzde 1,03 değer kaybetti.

ABD'de endeks vadeli kontratlar, güne düşüşle başladı.

Avrupa borsaları negatif bir seyir izledi

Tahvil faizlerindeki sert yükselişler ve Orta Doğu'daki askeri çatışmaların tırmanmasının riskli varlıklara olan iştahı ciddi şekilde azaltmasından dolayı Avrupa borsalarında dün satış ağırlıklı bir seyir izlendi.

Avrupa tarafında da tahvil piyasasındaki sert satış baskısı göze çarpıyor. Almanya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,36'ya çıkarak 2011'den bu yana, İngiltere'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5,24 ile 2008'den bu yana, Fransa'nın 2 yıllık tahvil faizi yüzde 3,15 ile 2024 yılından bu yana en yüksek seviyelerini gördü.

Avro Bölgesi'nde yıllık enflasyon enerji fiyatlarındaki hızlı artışın etkisiyle ağustos ayında yüzde 3,3'e çıkarak yaklaşık üç yılın en yüksek seviyesini gördü.

Avro Bölgesi'nde imalat sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI), ağustosta 52,7 puana çıkarak son 51 ayın en yüksek seviyesine ulaştı.

Söz konusu verilerin ardından Avrupa Merkez Bankasının (ECB) eylül ayı toplantısında faiz artırımına gideceğine yönelik öngörüler güç kazandı. Fransa'da 2027 yılında gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ülkede siyasi belirsizlikleri artırması da Fransa borsası üzerindeki satış baskısında etkili oluyor.

Fransa’da enflasyon kaygıları lüks perakende şirketlerinin hisseleri üzerinde baskı oluşturdu. İtalya borsası da bankacılık sektörüne ilişkin endişelerle düştü.

Söz konusu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,32, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,39, Almanya'da DAX 40 endeksi ise yüzde 1,10 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 1,33 değer kaybetti.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne düşüşle başladı.

Japonya ve Güney Kore borsalarında sert düşüşler görülüyor

Söz konusu gelişmelerle Asya piyasalarında da negatif bir seyir izleniyor. Japonya Merkez Bankası (BoJ) Başkanı Kazuo Ueda, BoJ’un faiz artırımlarını değerlendirmeye devam edeceğini ve ekonomik ve fiyat gelişmelerinin beklentileriyle tutarlı olup olmadığını inceleyeceğini açıklamasında bulundu.

Bu gelişmelerle, Japonya’nın 5 yıllık tahvil faizi yüzde 2,30 ile 1994'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Ülkenin 10 yıllık tahvil faizi de yüzde 3,017 ile 1995'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Yeni Zelanda Merkez Bankası, politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 2,75’e çıkardı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 3,4, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 3, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1 geriledi.

Borsa günü düşüşle tamamladı

Dün satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi günü yüzde 0,73 değer kaybederek 14.229,01 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise dün yüzde 0,3 geriledi.

Dolar/TL, dün günü yüzde 0,1 artışla 48,2850'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 48,2940'tan işlem görüyor.

Analistler bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olacağını, yurt dışında ise ABD'de haftalık mortgage başvuruları ADP özel sektör istihdamı, fabrika siparişleri ve dayanıklı mal siparişleri ile Fed'in Bej Kitap raporunun takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.100 ve 14.000 puanın destek, 14.300 ve 14.400 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

14.00 ABD, haftalık mortgage başvuruları

15.15 ABD, ağustos ayı ADP özel sektör istihdamı

17.00 ABD, temmuz ayı fabrika siparişleri

17.00 ABD, temmuz ayı dayanıklı mal siparişleri

21.00 ABD, Fed'in bej kitap raporu

Trump, sosyal medya hesabından konuya ilişkin paylaşımlar yaptı.

ABC News'in, Washington yönetiminin, Tahran'ı müzakere masasına çekmeye çalıştığına yönelik iddialarını yalanlayan Trump, İran'ın kendileri için "değersiz" olan bir anlaşmayı imzalayıp imzalamamasının kendisi için önem taşımadığını belirtti.

Donald Trump, ABD'nin mevcut stratejik konumunun çok daha güçlü olduğunu ve Hürmüz Boğazı'nın neredeyse tamamen kontrol altında tutulduğunu savundu. İran ekonomisinin çöküş sürecinde olduğunu ve Tahran yönetiminin kaçınılmaz olanı ertelemeye çalıştığını öne süren Trump, paylaşımında "İran halkı ne zaman ayaklanıp savaşacak?" ifadesine yer verdi.

Yapay zeka araştırmacısı Fei-Fei Li'nin kurucu ortakları arasında yer aldığı World Labs, mekansal zeka alanında geliştirdiği yeni dünya modeli Atlas'ı tanıttı. Şirketin "omni model" olarak nitelendirdiği Atlas, metin, görsel, video ve 3D verileri tek bir mimari içinde işleyebiliyor.

Sıfırdan önceden eğitilen Atlas, teknik olarak çok modlu otoregresif bir difüzyon transformer'ı üzerine kurulu. Model, kendisine verilen farklı türdeki girdileri ortak bir mekansal bağlamda birleştiriyor. Böylece yalnızca görüntü üretmekle kalmıyor; nesnelerin ve ortamların üç boyutlu yapılarını dikkate alarak sahnenin görünmeyen bölümlerini tahmin edebiliyor.

Atlas'ın öne çıkan özellikleri

Atlas'ın öne çıkan özelliklerinden biri, kamera konumlarını ve hareket rotalarını doğrudan girdi olarak kabul etmesi. Mevcut video üretim modellerinde kamera hareketleri çoğunlukla metin komutlarıyla tarif edilirken Atlas, kamera geometrisini modelin doğal girdilerinden biri olarak kullanıyor. Kullanıcılar böylece kamera açısını, konumunu ve sahne içindeki hareketini daha ayrıntılı biçimde belirleyebiliyor.

Model, bir ila altı referans görsel ve önceden belirlenen kamera rotalarıyla 1440p çözünürlükte, bir dakikaya kadar video oluşturabiliyor. Tek bir fotoğraftan nesnelerin ya da ortamların farklı açılardan nasıl görüneceğini tahmin edebilen Atlas, giriş görselinde yer almayan kısımları da üreterek sahneyi genişletebiliyor. Birbiriyle bağlantısı bulunmayan farklı görsellerin üç boyutlu uzayda konumlandırılması ve aralarındaki geçişlerin tek bir ortam içinde oluşturulması da mümkün.

Gerçek dünyadaki alanların 3D olarak yeniden oluşturulmasında kullanılabiliyor

Atlas, gerçek dünyadaki alanların 3D olarak yeniden oluşturulmasında da kullanılabiliyor. Model, tek bir görselden başlayarak yeni bakış açıları ve 3D geometri üretebildiği gibi, daha yüksek doğruluk gerektiğinde onlarca hatta yüzü aşkın görseli bağlam olarak işleyebiliyor. World Labs'e göre iki veya üç fotoğraf dahi birçok sahnenin yeniden oluşturulması için yeterli olabiliyor. Girdi sayısı arttıkça modelin görünmeyen alanları tahmin etme ihtiyacı azalıyor ve ortaya çıkan sonuç gerçek ortama daha fazla yaklaşıyor.

Oluşturulan sahneler yalnızca iki boyutlu görseller veya videolar şeklinde sunulmuyor. Atlas, oyun, tasarım, görsel efekt ve robotik çalışmalarında kullanılabilecek 3D nokta bulutları ile "3D Gaussian splat" formatında çıktılar da verebiliyor. Şirket, kendi testlerinde Atlas'ın seyrek görüntülerden 3D rekonstrüksiyon konusunda bu iş için özel olarak geliştirilen bazı açık kaynaklı modellerden daha iyi sonuç verdiğini belirtiyor. Ancak açıklanan performans sonuçları henüz bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanmış değil.

Diğer kullanım alanı: Robotik simülasyonlar

Atlas'ın bir diğer kullanım alanını robotik simülasyonlar oluşturuyor. Bir ortamın cep telefonuyla kaydedilen görüntülerinden 3D simülasyon hazırlanabiliyor; ardından sanal bir robotun bu ortamda hareket ederken kameraları ve derinlik sensörleriyle göreceği veriler üretilebiliyor. Nesnelerin konumları, aydınlatma, arka plan ve robotun hareketleri değiştirilerek eğitim ve test süreçleri için farklı senaryolar yaratılabiliyor.

World Labs, Atlas'ın gelecekte 3D dünya oluşturma platformu Marble'ın ve şirketin diğer ürünlerinin temelini oluşturacağını açıkladı. Model şimdilik yalnızca seçili iş ortaklarıyla erken erişim kapsamında kullanıma sunuluyor. Atlas'ın fiyatlandırması, genel kullanıma açılacağı tarih, model büyüklüğü ve eğitiminde kullanılan hesaplama kapasitesi ise paylaşılmadı.

Fei-Fei Li ve ekibi tarafından 2024 yılında kurulan World Labs, yapay zeka sistemlerinin fiziksel dünyayı ve üç boyutlu ilişkileri anlayabilmesini amaçlayan mekansal zeka teknolojilerine odaklanıyor. Şirket, Şubat 2026'da AMD, Autodesk, Nvidia, Fidelity ve diğer yatırımcıların katıldığı turda 1 milyar dolar yatırım almıştı. Böylece World Labs'in aldığı toplam yatırım yaklaşık 1,23 milyar dolara ulaşmıştı.

Görsel: ChatGPT

Yapay zeka ile video, ses ve belgelerde arama yapmayı sağlayan teknolojiler geliştiren Clipto, 15 milyon dolar yatırım aldı. Şirketin 15 milyon dolarlık yatırım turunda HSG (eski adıyla Sequoia China), GL Ventures, EnvisionX Capital, Palm Drive Capital, Hans Tung, Lu Zhang ve 522 Ventures yer aldı. Clipto'nun yatırım turu hisse karşılığında gerçekleştiriidi. 

2023 yılında kurulan şirketin değerlemesi 250 milyon dolar oldu. ABD merkezli Clipto, yeni yatırımı tüketici cihazlarında çalışacak yapay zeka modelleri ve bilgi işlem altyapısını geliştirmek ve daha fazla yapay zeka ajanıyla entegrasyon sağlamak için kullanacağını açıkladı. 

Hongwen Henry Kang tarafından kurulan şirket, kullanıcıların bilgisayarlarında bulunan video, ses kaydı, görsel, toplantı ve dokümanları yapay zeka ile aranabilir hale getiriyor. Clipto, kullanıcılar dosya adlarını veya klasörleri tek tek incelemek yerine, doğal dil kullanarak aradıkları içeriği tarif edebiliyor ve Clipto ilgili dosyayı ya da videodaki belirli bir anı bulabiliyor.

Platform özellikle çok miktarda video ve ses içeriğiyle çalışan içerik üreticileri, gazeteciler, araştırmacılar, pazarlamacılar, hukukçular ve akademisyenler için tasarlanıyor. Örneğin kullanıcı, yıllar önce kaydettiği bir röportajda belirli bir kişinin söylediği bir sözü arayabiliyor ve doğrudan ilgili dakikaya ulaşabiliyor.

Clipto ayrıca içerikleri özetleyebiliyor, önemli noktaları çıkarabiliyor ve kaynak dosyadaki ilgili bölüme geri yönlendirebiliyor. Clipto'nun önemli özelliklerinden biri ise verileri mümkün olduğunca cihaz üzerinde işleyerek yerel bir yapay zeka hafızası oluşturması.

Kullanıcılar bu hafızayı ChatGPT, Claude ve Cursor gibi yapay zeka araçlarına MCP üzerinden bağlayabiliyor. Böylece kullanıcı, farklı uygulamalardaki kendi dosyaları ve kayıtları hakkında yapay zekaya soru sorabiliyor; sistem de yanıtı ilgili dosya, kişi veya zaman damgasıyla ilişkilendirebiliyor.

Apple ile OpenAI arasındaki ticari sır davasında yeni bir gelişme yaşandı. Apple, eski çalışanı ve şu anda OpenAI'da görev yapan Chang Liu'nun kullandığı MacBook üzerinde gerçekleştirilen ilk adli incelemenin yeni kanıtlar ortaya çıkardığını öne sürdü. Şirket, söz konusu bulguları mahkemeye sunduğu yeni dosyada "şoke edici kanıtlar" olarak nitelendiriyor.

>Hatırlatmak gerekirse Apple, temmuz ayında eski çalışanlarının şirketin ticari sırlarını OpenAI'ın yararına kullanmak üzere çaldığını iddia ederek dava açmıştı. Davanın taraflarından Chang Liu, Apple'da kıdemli sistem elektrik mühendisi olarak çalışıyordu ve ocak ayında OpenAI'a katıldı. Apple'ın iddiasına göre Liu, şirketten ayrılmasının ardından bir güvenlik açığından yararlanarak gizli mühendislik dosyalarına erişmeye devam etti.

Apple'ın MacBook incelemesinde ortaya çıktığını iddia ettiği bulgular

Apple'ın mahkemeye sunduğu yeni belgelerde dört bulgu öne çıkıyor. Şirket, Liu'nun Apple'a ait gizli bir devre şemasını indirmekle kalmayıp bu şemayı OpenAI'daki çalışmalarında kullandığını iddia ediyor. Apple ayrıca Liu'nun Apple'ın üçüncü taraf bulut depolama sistemlerine erişiminin hem kendisi hem de OpenAI'daki diğer kişiler tarafından bilindiğini öne sürüyor.

Şirketin bir başka iddiası ise kanıtların yok edilmesiyle ilgili. Apple'a göre Liu, şirketin kendisi hakkında yürüttüğü dahili soruşturmadan haberdar olduktan sonra OpenAI'daki bir çalışma arkadaşına kanıtların silinmesi için talimat gönderdi. TechCrunch, bu kişinin Yu-Ting Peng olduğunu ve haziran ayında gerçekleşen yazışmada talebi yerine getireceğini belirttiğini aktarıyor.

Apple ayrıca Liu'nun OpenAI'daki çalışmalarında, Apple bünyesinde kullanılan dahili bir mühendislik uygulamasıyla aynı ismi taşıyan bir araç kullandığını iddia ediyor. Ancak yalnızca aracın isminin aynı olmasının, uygulamanın kendisinin Apple'dan alındığını kanıtlamadığını belirtmekte fayda var.

Gizli devre şemasının yapay zeka ajanı tarafından kullanıldığı iddiası

Davadaki dikkat çekici detaylardan biri de yapay zeka agent'larıyla ilgili. Apple'ın iddiasına göre Liu, mart ayında şirketin gizli devre şemalarından birini LTspice isimli elektrik mühendisliği yazılımında çalıştırdı. Aynı dönemde gönderdiği mesajlarda ise kullandığı yapay zeka ajanının LTspice'ı çalıştırmayı ve sonuçları incelemeyi öğrendiğini belirtti.

Apple, ticari sır niteliğindeki bilgilerin bir yapay zeka agent'ına veya modele aktarılmasının özellikle önemli olduğunu savunuyor. Şirkete göre bir yapay zeka sisteminin bu bilgilerden öğrenmesi, söz konusu ticari sırların kullanımını geri döndürülmesi zor ve sürekli yayılabilecek bir hale getirebilir.

Apple'ın devre şemasının kullanıldığını tespit etmesinin arkasında ise iCloud senkronizasyonu bulunuyor. Şirketin aktardığına göre Liu, şemayı bir Mac mini üzerinde kullandı ve buradaki veriler daha sonra iCloud üzerinden incelenen MacBook'a senkronize edildi. Apple şimdi söz konusu Mac mini'ye de erişmek istiyor.

Apple, hızlandırılmış keşif süreci talep ediyor

Yeni bulgular, Apple'ın mahkemeden istediği hızlandırılmış keşif (expedited discovery) sürecinin de merkezinde yer alıyor. Şirket; belgelerin daha erken teslim edilmesini ve OpenAI çalışanları ile yöneticilerinin ifadelerinin daha hızlı alınmasını istiyor. Apple, mevcut delillerin kaybolabileceğini ve davada başka eski çalışanların da yer alabileceğini savunuyor.

Apple ayrıca OpenAI'ın Apple teknolojisine dayalı donanımlar üzerinde çalışmasını dava sonuçlanana kadar engelleyebilecek bir ihtiyati tedbir talep ediyor. Apple'ın ilk dava dosyasına göre 400'den fazla eski Apple çalışanı şu anda OpenAI bünyesinde çalışıyor.

OpenAI'ın ise Apple'ın suçlamalarını daha önce reddettiğini hatırlatalım. Şirket, Liu'nun Apple'dan ayrıldıktan sonraki erişiminin eski çalışma arkadaşlarının yardım talepleriyle bağlantılı olduğunu savunmuş; devam eden erişimin Apple'ın çalışan ayrılıklarında sistem erişimlerini düzgün şekilde kapatmamasından kaynaklandığını öne sürmüştü. Apple ise buna karşılık Liu'nun erişiminin sıradan bir "artık erişim" olmadığını, daha önce bilinmeyen nadir bir kimlik doğrulama açığından yararlanıldığını iddia ediyor.

Avrupa Birliği, teknoloji platformlarına yönelik düzenlemelerinin kapsamını genişletmeye devam ediyor. Avrupa Komisyonu, ChatGPT, Reddit ve Roblox'u Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında en sıkı kurallara tabi hizmetler arasına dahil etti. ChatGPT, "Çok Büyük Çevrim İçi Arama Motoru" (Very Large Online Search Engine - VLOSE) olarak sınıflandırılırken Reddit ve Roblox ise "Çok Büyük Çevrim İçi Platform" (Very Large Online Platform - VLOP) statüsü aldı.

Kararın özellikle ChatGPT açısından dikkat çekici olduğunu söyleyebiliriz. Avrupa Komisyonu, ChatGPT'yi yalnızca bir yapay zeka sohbet botu olarak değerlendirmiyor. Komisyona göre ChatGPT, kullanıcıların sorularıyla etkileşime girmesinin yanı sıra gerektiğinde web üzerinde arama yaparak yanıt üretebildiği için DSA kapsamında bir "hibrit hizmet" ve çevrim içi arama motoru olarak konumlanıyor. Böylece üretken yapay zeka servislerinin mevcut platform düzenlemeleri altında nasıl değerlendirileceğine ilişkin önemli bir örnek de ortaya çıkmış oluyor.

ChatGPT'nin AB'de 159 milyon aylık kullanıcısı bulunuyor

DSA kapsamında bir platformun veya arama motorunun "çok büyük" olarak sınıflandırılması için Avrupa Birliği'nde aylık ortalama en az 45 milyon kullanıcıya ulaşması gerekiyor. Bu rakam, AB nüfusunun yaklaşık yüzde 10'una karşılık geliyor.

OpenAI'ın paylaştığı verilere göre ChatGPT'nin arama özelliği, Mart 2026'da sona eren altı aylık dönemde Avrupa Birliği'nde aylık ortalama yaklaşık 159 milyon aktif kullanıcıya ulaştı. Reddit'in AB'deki aylık kullanıcı sayısı 57,2 milyon, Roblox'un ise yaklaşık 48 milyon seviyesinde bulunuyor. Böylece üç hizmet de DSA'nın belirlediği 45 milyon kullanıcı eşiğini aşmış durumda.

Komisyonun kararının ardından şirketlerin yeni yükümlülüklere uyum sağlamak için dört aylık süreleri bulunuyor. Avrupa Komisyonu'nun güncel duyurusuna göre ek DSA yükümlülüklerinin 2027'nin başına kadar yerine getirilmesi gerekiyor.

Şirketlerin sistemik riskleri değerlendirmesi gerekecek

ChatGPT, Reddit ve Roblox'un yeni statüleri, şirketlerin içerik moderasyonu konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesinin yanı sıra platformların algoritmalarından kaynaklanan sistemik riskleri düzenli olarak değerlendirmesini ve bu riskleri azaltacak önlemler almasını da gerektiriyor.

Bu kapsamda şirketlerin yasa dışı içeriklerin yayılması, çocukların korunması, kullanıcıların fiziksel ve zihinsel sağlığı, temel haklar, seçim süreçleri ve kamu güvenliği gibi alanlarda hizmetlerinin yaratabileceği riskleri analiz etmesi gerekiyor. Ayrıca platformların bağımsız denetimlerden geçmesi ve düzenleyici kurumlarla veri paylaşması gerekiyor. Buna ek olarak şirketlerin onaylanmış araştırmacılara belirli platform verilerine erişim sağlaması da gerekmekte. 

Ayrıca DSA'nın büyük platformlardan tavsiye algoritmaları konusunda daha fazla şeffaflık talep ettiğini de belirtelim. Kullanıcı profillemesine dayanmayan bir öneri sistemi seçeneği sunulması ve reklamların daha şeffaf hale getirilmesi de düzenlemenin getirdiği yükümlülükler arasında. Yasa, çocuklara yönelik hedefli reklamları ve kullanıcıların cinsel yönelim, din, etnik köken veya siyasi görüş gibi hassas kişisel özelliklerine dayanan reklam hedeflemesini de kısıtlıyor.

ChatGPT ve Reddit'in DSA kapsamındaki denetiminde Avrupa Komisyonu, İrlanda'nın dijital hizmetler koordinatörü Coimisiún na Meán ile birlikte çalışacak. Roblox tarafındaki ulusal koordinatör ise Hollanda Tüketiciler ve Piyasalar Kurumu olacak. Son üç hizmetin eklenmesiyle DSA'nın en sıkı düzenleme kategorisine giren platform ve arama motorlarının toplam sayısı 28'e yükseldi.

DSA'ya uyulmaması durumunda şirketlere küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabiliyor. Avrupa Birliği'nin son dönemde düzenlemeyi aktif biçimde uyguladığını da belirtelim. Paylaşılan bilgilere göre; DSA kapsamında bugüne kadar verilen cezaların toplamı yaklaşık 870 milyon euroya ulaşırken, bunlar arasında AliExpress'e temmuz ayında verilen 550 milyon euroluk ceza da bulunuyor.

Tahmin piyasası alanında faaliyet gösteren Polymarket, Wall Street Journal'ın haberine göre 21 milyar dolar değerleme üzerinden yaklaşık 1 milyar dolar yatırım aldı. Donald Trump Jr.'ın ortağı olduğu 1789 Capital, yaklaşık 300 milyon dolarlık yatırımla tura liderlik etti.

Polymarket, yeni yatırımın hangi amaçlarla kullanılacağına ilişkin henüz bir açıklama yapmadı.Öte yandan 1789 Capital, daha önce de Polymarket'a 200 milyon dolar yatırım yapmıştı.

Şirket, Shayne Coplan tarafından 2020 yılında hayata geçirildi. Polymarket, gelecekte gerçekleşmesi beklenen olaylar üzerine tahmin yapılmasını sağlıyor. Kullanıcılar siyaset, spor, ekonomi, kripto ve gündem gibi farklı konulardaki olayların gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine ilişkin "Evet" veya "Hayır" pozisyonları alabiliyor.

Platformda her tahminin fiyatı, söz konusu olayın gerçekleşme ihtimalini yansıtıyor. Kullanıcılar bir olay için evet payı 40 centten işlem görüyorsa, piyasa o olayın gerçekleşme ihtimalini yaklaşık yüzde 40 olarak değerlendiriyor. Kullanıcılar, sonuç açıklanmadan önce pozisyonlarını alıp satabiliyor.

Polymarket, geleneksel bahis platformlarından farklı olarak işlemleri kullanıcılar arasında gerçekleştiriyor. Yani platform doğrudan kullanıcıya karşı bahis almıyor. Bu nedenle şirket, kullanıcıların tahminlerini ve alım-satım hareketlerini bir araya getirerek gelecekteki olaylara ilişkin gerçek zamanlı bir piyasa beklentisi oluşturmayı hedefliyor.