Dubai merkezli faaliyet gösteren bağımsız ve uluslararası bir düşünce kuruluşu ve sektör ağı olan Dii Desert Energy, 16’ncı Dii Desert Energy Zirvesi’ni YEO Teknoloji’nin ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirdi. Enerji sektörünün önde gelen yöneticilerini, yatırımcılarını ve uluslararası kuruluşların temsilcilerini bir araya getiren zirvede; enerji güvenliği, yenilenebilir enerji yatırımları, şebeke altyapısı, batarya depolama, yeşil hidrojen ve bölgeler arası enerji bağlantıları masaya yatırıldı.

Dii Desert Energy Başkanı Paul van Son, Dii Desert Energy CEO’su Cornelius Matthes, YEO Teknoloji Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Tolunay Yıldız ile Dii Desert Energy Araştırma Direktörü Chiara Aruffo’nun da aralarında bulunduğu konuşmacılar, Türkiye’nin Avrupa, Orta Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika arasında bir temiz enerji merkezi olma potansiyeline dikkat çekti

Dii Desert Energy CEO’su Cornelius Matthes, Türkiye’nin Avrupa’nın enerji güvenliği açısından önemli bir ortak olduğunu belirtti. Orta Asya, Hazar Denizi ve Azerbaycan üzerinden geliştirilebilecek bağlantılar ile Doğu Akdeniz’deki hidrojen altyapısı girişimlerine dikkat çeken Matthes, elektrik, hidrojen ve enerji depolama çözümlerinin birlikte ele alınması gerektiğini ifade etti. Türkiye ile Avrupa arasındaki iş birliğinin enerji üretimiyle sınırlı olmadığını belirten Matthes, Türkiye’deki üretim tesislerinin Avrupa’nın rüzgar enerjisi sektörüne sağladığı katkıya işaret etti. Batarya sistemleri ve enerji dönüşümünün diğer kritik bileşenlerinde geliştirilecek üretim kapasitesinin bu ilişkiyi daha da güçlendirebileceğini söyledi.

Dii Desert Energy Başkanı Paul van Son’un kıtalar ve enerji sistemleri arasındaki bağlantılara odaklanan değerlendirmeleri de temiz enerji dönüşümünde uluslararası iş birliğinin önemini ortaya koydu. Güvenli ve uygun maliyetli enerjiye erişim ile bölgeler arasında daha güçlü bağlantılar kurulması, zirvenin ortak gündem başlıkları arasında yer aldı.

“Enerji güvenliği artık bir ulusal güvenlik meselesi”

YEO Teknoloji Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Tolunay Yıldız ise, enerji dönüşümünün sanayinin rekabet gücü ve hanelerin enerjiye erişimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Enerji güvenliği artık bir ulusal güvenlik meselesi. Güvenli, temiz ve uygun maliyetli enerjiye ihtiyacımız var” dedi.

Yerel temiz enerji üretiminin ithal yakıtlara bağımlılığı azaltabileceğini belirten Yıldız, komşu ülkelerle kurulacak güçlü bağlantıların arzın baskı altında kaldığı dönemlerde daha fazla seçenek sunacağını söyleyerek, “Türkiye’nin yenilenebilir enerji kaynakları, güçlü sanayi altyapısı ve ticaret deneyimiyle bu dönüşümde önemli bir fırsata sahip” dedi.

Yıldız, Türkiye’nin temiz enerji üretiminden ekipman imalatına ve mühendislik hizmetlerine kadar değer zincirinin tamamında rol üstlenebileceğini belirterek, “Yeşil hidrojende merkez olma potansiyelinin hayata geçirilmesi için altyapının, standartların ve uzun vadeli alım anlaşmalarının geliştirilmesi gerekiyor” diye ekledi.

Depolama yatırımları dönüşümün hızını belirleyecek

Zirvede öne çıkan ortak başlıklardan biri, yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyümenin güçlü bir şebeke altyapısıyla desteklenmesi oldu. Birçok pazarda enerji projelerinin şebeke bağlantı kapasitesi beklediğini belirten Yıldız, daha güçlü şebekelere, daha hızlı bağlantı süreçlerine ve akıllı dijital kontrol sistemlerine yatırım yapılması gerektiğini söyledi.

Fabrikalara ve yerleşimlere yakın temiz enerji üretiminin batarya depolama sistemleriyle birleştirilmesinin önemine değinen Yıldız, bu yapıların ana şebekeye bağlanarak akıllı biçimde yönetilmesinin bütün sistemin güvenilirliğini artırabileceğini belirtti. Batarya depolamanın yenilenebilir elektriğin ihtiyaç duyulan zamanda kullanılmasını sağladığını ve şebekeye esneklik kazandırdığını ifade etti.

40 ülkede projeler yürütüyor

Tolunay Yıldız, YEO’nun temiz enerji üretimi, batarya sistemleri, dijital kontrol çözümleri, şebekeler ve trafo merkezlerini tek bir enerji ekosisteminin parçaları olarak ele aldığını belirtti. Avrupa ve Afrika’dan Orta Asya’ya uzanan 40 ülkedeki projelerde bu yetkinlikleri bir araya getirdiklerini ifade eden Yıldız, aynı uzmanlığın gelecekteki yeşil hidrojen projelerinin ihtiyaç duyacağı elektrik altyapısına da katkı sağlayabileceğini söyledi.
Enerji dönüşümünün hedeflerle sınırlı kalmaması ve uygulanabilir projelere dönüşmesi gerektiğini vurgulayan Yıldız, İstanbul’daki zirveyi ortak hedeflerin somut adımlara dönüştürülmesi açısından önemli bir buluşma olarak değerlendirdi.

Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacak olmasının enerji dönüşümündeki rolünü güçlendirmek için önemli bir fırsat sunduğunu belirten Yıldız, İstanbul’da kurulan iş birliklerinin yeni projelerle sürdürülmesi çağrısında bulundu.

‘Türkiye 2035 120 + Strateji Yol Haritası’ paylaşıldı

Dii Desert Energy Araştırma Direktörü Chiara Aruffo da zirvede tanıtılan “Türkiye 2035 120+ GW Güneş ve Rüzgâr Geleceğine Yönelik Stratejik Yol Haritası” çalışmasının sonuçlarını paylaştı. Türkiye’nin 2035 yılı için belirlediği toplam 120 GW güneş ve rüzgâr kurulu güç hedefini değerlendiren Aruffo, depolamalı üretim, hibrit projeler ve öz tüketim yatırımlarıyla temel senaryonun üzerinde yaklaşık 50 GW ilave kapasite potansiyeli bulunduğunu aktardı. Bu potansiyelin gerçekleşme hızında şebeke yatırımlarının belirleyici olacağını vurguladı.

REAP Battery fabrikasında buluştular

Üç günlük zirve programı, katılımcıların YEO Teknoloji’nin Tuzla’daki REAP Battery fabrikasını ziyaret etmesiyle tamamlandı. Küresel enerji sektörünün temsilcileri, yıllık 5 GWh üretim kapasitesine sahip tesiste batarya enerji depolama sistemlerinin üretim süreçlerini, batarya yönetim sistemlerini, yazılım çözümlerini ve yerel mühendislik çalışmalarını yerinde inceledi.

Fabrika ziyaretinde enerji depolamanın birkaç yıl öncesine kadar yenilenebilir enerji projelerini destekleyen ek bir çözüm olarak görüldüğü, bugün ise enerji sisteminin temel bileşenlerinden biri hâline geldiği vurgulandı. Batarya sistemlerinin arz ve talebi dengelemesi, şebeke kararlılığını desteklemesi ve yenilenebilir elektriğin ihtiyaç duyulan zamanda kullanılmasını sağlaması ele alındı.

nbsp;

Almanya'da Tesla'ya yaptığı iş başvurusundan olumsuz yanıt alan 41 yaşındaki bir adamın hazırladığı sıra dışı intikam planı yargıya taşındı. Alman basınında yer alan haberlere göre olay, Temmuz 2022'de başkent Berlin'in güneydoğusundaki Grünheide bölgesinde bulunan Tesla fabrikasına yapılan iş başvurusuyla başladı.nbsp;

İnsan kaynakları yetkilileriyle gerçekleştirdiği görüşmelerden istediği sonucu alamayan şüpheli, reddedilmesinin ardından filmleri aratmayan bir intikam planını uygulamaya koydu.

Terör ve bombalı saldırı ihbarında bulundu!

Zanlı, ilk olarak Berlin'deki Tesla fabrikasına asılsız terör ve bombalı saldırı ihbarında bulundu. Kasım 2022'de yapılan bu ihbar nedeniyle, fabrikayı ziyaret etmekte olan dönemin Almanya Ulaştırma Bakanı Volker Wissing güvenlik amacıyla bölgeden tahliye edildi.

Zanlı, planının ikinci aşamasında ise iş başvurusunu reddeden İnsan Kaynakları Müdürü'ne, Tesla'nın kurucusu Elon Musk'ın imzasını taklit ederek eleştirel bir mektup gönderdi.

68 Tesla yöneticisine kargoyla domuz gözü yolladı

Kırsal bir bölgede yaşadığı belirtilen öfkeli adam, son olarak Almanya'da ve yurt dışında tespit ettiği 68 Tesla yöneticisine kargoyla domuz gözü gönderdi. Yöneticilere ulaştığında kurumuş olan ancak kötü koku yayan paketler üzerine durum hayvan sağlığından sorumlu yetkililere bildirildi.

Olayın ardından kimliği tespit edilerek yargılanmaya başlayan şüpheli hakkında ilk derece mahkemesi temmuz ayında 13 bin euro para cezası verdi. Şüphelinin avukatı ise karara itiraz ederek dosyayı temyize taşıdı.

41 yaşındaki sanık hakkında verilen 13 bin euroluk para cezası onandı

Tuttlingen Bölge Mahkemesi, temyiz duruşması için toplandığında sanığı yaklaşık 10 dakika bekledi. Sanığın avukatı, mahkeme heyetine müvekkilini sadece bir kez şehir merkezinde tesadüfen gördüğünü ve iletişim kuramadıklarını beyan etti.

Sanığın tutumunu ve avukatın açıklamasını değerlendiren mahkeme heyeti, itiraz başvurusunu reddetti. 41 yaşındaki sanık hakkında verilen 13 bin euro para cezasını onayan mahkeme, tüm yargılama masraflarının da sanık tarafından ödenmesine hükmetti.

Bezos, dün Fox News’e yaptığı açıklamada, Ay programları ve yapay zekaya dair değerlendirmelerde bulundu.

Ay misyonlarını artık daha düşük maliyetle yapacaklarına işaret eden Bezos, "Ay’a kalmak için gideceğiz. Bu, sadece bir görev yapıp geri dönmek olmayacak. Gerçek ve sürdürülebilir bir Ay üssü kurulacak. Ay’ı keşfedeceğimiz ve ilginç şeyler bulacağımız yol, bu." dedi.

Bezos, bugünün ticari uzay uçuşlarını 1969'daki Ay programıyla karşılaştırıp ilk girişimin gerçekleştirilmesi için "Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın neredeyse yüzde 3'ünün” gerektiğini hatırlatarak "2028'de Ay’a insan indirebileceğimize inanmak için her neden var." ifadesini kullandı.

Washington’ın uzay keşfi konusunda Pekin’in önüne geçmesi gerektiğini vurgulayan Bezos, "Çin’den önce Ay’a ulaşmalıyız. Çin’den önce Ay’a ulaşacağımıza inanıyorum." diye konuştu.

Blue Origin, NASA’nın Artemis programında önemli bir ticari ortak olarak yer alırken şirket, Artemis V görevinde astronotları Ay yüzeyine taşıması planlanan İnsanlı İniş Sistemini geliştiriyor.

Ay, Mars öncesi gerekli bir basamak

Bezos, Ay’ı Mars’a yapılacak insanlı görevlerden önce gerekli bir lojistik basamak olarak nitelendirdi.

Ay’a üç günde ulaşılabildiğini kaydeden Bezos, Ay’ın yüzeyinde çalışmanın düşük yer çekimi sayesinde "bir şeyi kaldırmak için 28 kat daha az enerji" gerektirdiğini ve ayrıca bol miktarda yerel kaynak sunduğunu aktardı.

Bezos’tan yapay zekanın ekonomiye etkisine ilişkin değerlendirme

Bezos, yapay zekaya ilişkin denetim konusunda temel yapay zeka modellerine ağır düzenlemeler getirilmesi yerine hedefli kısıtlamalar uygulanması gerektiğini savunarak hükümetlerin yapay zekanın kendisine değil, zararlı kullanımlara ve kötü niyetli kişilere odaklanması gerektiğini vurguladı.

Yapay zekanın sağlayacağı verimlilik artışının bazı ailelerin tek gelirle ya da daha kısa bir çalışma süresiyle geçinmesine imkan tanıyabileceğine işaret eden Bezos, "Bazı insanlar ‘Haftada 3 gün çalışarak ailemi geçindirebilirim’ diyecek. Ekonomide verimlilik tam olarak bunu ifade ediyor." ifadelerini kullandı.

Bezos, yapay zekanın istihdama etkisine dair kamuoyundaki endişeleri kabul ettiğini ancak daha olumsuz bir tablo öngörenlere katılmadığını belirterek Amazon’un geçen yılın sonundan bu yana yaklaşık 30 bin çalışanının işine son vermesini ise şirketin Kovid-19 salgını sırasında iş gücünü önemli ölçüde artırmasına bağladı.

İran'ın Fars Haber Ajansına göre, başkent Tahran'da basına açıklama yapan İslami, ülkesinin uranyum zenginleştirme faaliyetlerinden vazgeçmesi ihtimaliyle ilgili bir soruya yanıt verdi.

İslami, "Kesinlikle hayır. Zenginleştirme, nükleer sürecin ayrılmaz bir parçasıdır. Sürecin başlangıç noktasına sahip olmadan nükleer sanayiye sahip olduğunuzu nasıl iddia edebilirsiniz?" ifadelerini kullandı.

Nükleer sanayiyi, bilim ve teknolojinin "itici motoru" olarak nitelendiren İslami, "ABD’nin kendisi ve mevcut Başkan (Donald) Trump da ulusal kalkınma, güvenlik ve savunma belgesinde nükleer teknolojiyi kalkınmanın öncelikleri arasına koymuştur. Bütün ülkeler hızla nükleer teknolojiyi takip ediyor." diye konuştu.

İslami, "Bilim alanında ilerleme İran halkının hakkıdır ve biz geri adım atmayacağız." dedi.

ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, önceki gün yaptığı açıklamasında İran'ın, ABD'nin "taleplerini karşılamak" ve iki ülke arasında 7 aydır devam eden savaşı sona erdirmek için nükleer zenginleştirme faaliyetlerini "anlamlı" bir şekilde azaltması gerektiğini söylemişti.

İran 2015'te imzalanan nükleer anlaşma çerçevesinde uranyum zenginleştirme oranını yüzde 3,67 ile sınırlandırmıştı. ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de ülkesini nükleer anlaşmadan tek taraflı çekerek yaptırımları geri getirmesinden sonraki süreçte Tahran, uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60'a çıkarmıştı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD-İsrail'in 28 Şubat'taki saldırılarıyla başlayan savaş öncesinde Washington ile devam eden müzakereler sırasında uranyum zenginleştirme faaliyetlerini düşürmeye hazır olduğunu ancak ABD'nin o dönemdeki "sıfır zenginleştirme" talebini kabul etmeyeceğini belirtmişti.

Savaş sırasında İran'ın başlıca nükleer tesislerinin hasar görmesinin ardından, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yeniden başlatıp başlatmadığı doğrulanamıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Akit Medya Grubu tarafından VakıfBank Genel Müdürlük Yerleşkesi'nde düzenlenen "Ekonomi ve Finansta Milli Vizyon Zirvesi"nde yaptığı konuşmada, fon soruşturmalarına ilişkin açıklamada bulundu.

Son dönemde sınırlı bir alanda, fon piyasasında, varlık ve portföy yönetim şirketlerinin bir kısmında stres yaşandığını dile getiren Şimşek, bu sorunun temelinde piyasa bozucu faaliyetlerin bulunduğunu söyledi.

"SPK'nin fonlara ilişkin rehberi şeffaflığı artırıyor"

Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) ağustosta bu konuda bir rehber yayımladığını belirten Şimşek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu rehber bütün bu bahsettiğimiz sorunları kalıcı bir şekilde gidermek ve daha sağlıklı sermaye piyasaları için gerekli olan bir adımdı. SPK'nin fonlara ilişkin rehberi şeffaflığı artırıyor. Şeffaflığın olmadığı alanda tabii ki güven de zedelenebiliyor. Kurumsal kapasiteyi iyileştirecek düzenlemeler var. Yani burada esas olan daha sağlıklı işleyiş. Sermaye piyasalarımız bizim için değerli. Sadece bankacılık sektörüne dayalı bir finans sistemi olmaz. Sermaye piyasalarının sağlıklı bir şekilde gelişmesi, büyümesi bizim için çok değerli."

"Toplamda 2 bin 900'e yakın fondan 131'inde sorun yaşandı"

Bakan Şimşek, fon soruşturmalarına ilişkin açıklamalarına şöyle devam etti:

"Toplamda 2 bin 900'e yakın fondan 131'inde sorun yaşandı ki bir kısmı tedbiren tasfiye kapsamına alındı. Sorunu küçümsemiyoruz ama bir daha yaşanmaması için çok ciddi düzenlemeler yapıldı, ilave düzenlemeler de yapılacak. Serbest fonlar dahil olmak üzere yatırım fonunun ihraç sayısını şirketin kurumsal kapasitesine bağladık. Bunlar için tabii geçiş öngördük. Para piyasası fonu niteliğindeki serbest fonlara da asgari yüzde 10 devlet iç borçlanma senedi veya kira sertifikası şartı getirdik. Bu, likidite açısından önemli. Aslında bunu 2024'te para piyasası fonları için getirmiştik. Nitekim bu son dönemde yaşanan sorunlarda, yani en az yüzde 10'luk bir geri dönüş imkanı söz konusu olacak."

Şimşek, "Yine fonların repo-ters repo işlemlerine yönelik Takasbank güvencesi kapsamına aldık. Fonların borç verme işlemleri yine teminat şartına bağlandı. Teminatların kalitesine ilişkin düzenlemeler yapıldı. Bunların hepsi çok değerli." diye konuştu.

"TEFAS'ta işlem görecek fonların katı kurallara tabi olması gerek"

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, TEFAS'ta işlem görecek fonların katı kurallara tabi olması gerektiğini belirterek şunları söyledi:

"Nitekim bu fonların halka açıklık oranı düşük olan hisselerde yoğunlaşmaması için tedbir aldık. İlişkili taraflarla işlemlere sınırlama getirdik. Serbest fonların portföy içeriği artık haftalık yayınlanacak. İçinde ne var haftalık görülecek. Özellikle belli oranları aşan fon payı sahiplik oranlarının da kamuya açıklanması şartını getirdik. Borçlanma piyasalarındaki açık pozisyonlar için süre verdik. Bizim amacımız burada gerçekten sermaye piyasalarının sağlıklı bir yapıya kavuşarak Türkiye ekonomisine, Türkiye'nin büyümesine güçlü destek vermesi."

"Sermaye piyasalarımıza ilişkin endişeye hiç gerek yok"

Bakan Şimşek, piyasa bozucu faaliyetlerde bulunan fonlara ilişkin şöyle dedi:

"Cumhurbaşkanı'mız da Adalet Bakanı'mız da bizler de net olarak söylüyoruz, hukuk önünde, geçmişte piyasa bozucu faaliyetler içine girenlerin tamamı hesap verecek. İçerideki, dışarıdaki bütün mal varlıklarıyla sorumlu olacaklar. TMSF tarafından bunlar bankalarda olduğu gibi çok katı kurallarla takip edilecek. Tasfiyedeki kurallar setini de içeren bir tasarı Türkiye Büyük Millet Meclisine yakında sunulmuş olacak. Bununla da yetinmeyeceğiz. Aceleye getirmeden, fon piyasasını da sağlıklı bir şekilde büyütecek ilave hukuki ve idari düzenlemeler de yapılacak."

Şimşek, 2000'li yılların başında yaşanan bankacılık krizi sonrası sektörün katı kurallara bağlanması sayesinde Türk bankacılık sektörünün sağlıklı bir yapıya kavuştuğunu söyledi.

Bakan Şimşek, "Sermaye piyasalarımıza ilişkin endişeye hiç gerek yok, sistemik risk yok. Ekonomimizin temelleri sağlamlaştı, şoklara karşı dayanıklılığı yüksek. Dolayısıyla burada gereğini yapacağız." diye konuştu.

"43 bin fon katılımcısının paraları bugün itibarıyla ilgili bankalara transfer edildi"

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, hane halkının altın hariç finansal varlıklarının 30,5 trilyon lira olduğunu belirterek şu bilgileri verdi:

"Değeri şişirilmiş 131 fondaki büyüklük milli gelirin yüzde 0,7'si. Bu, tamamının kayıp olduğu anlamına gelmiyor. 7 portföy yönetim şirketinden 3 tanesinin finansal yapısı göreceli olarak sağlıklı ama riskliydi, onun için tasfiye kapsamına alındı. A1 Capital, Bulls ve Pardus. Bu portföy yönetim şirketleri olağan tasfiye sürecinde.nbsp;

Bugün itibarıyla TEFAS'a açık ve bu şirketlere ait 17 fonun tasfiyesi yapıldı. 43 bin fon katılımcısının paraları bugün itibarıyla ilgili bankalara transfer edildi. Gördüğünüz gibi önemli ölçüde sorun giderildi. Burada kapalı fonlar zaten tanım gereği birkaç kişiden oluşuyor ve o fonlar ayrı bir alan. Terzi usulüyle onlar çözülecek. Orada da çok büyük sorun gözükmüyor."

"Önceliği para piyasası fonlarına ve küçük yatırımcılara verdik"

Şimşek, bir portföy yönetim şirketinin sahiplerinin "Bırakın biz kendimiz tasfiyede yardımcı olalım, teminat getireceğiz." dediğini aktararak şunları kaydetti:

"3 sorunlu portföy yönetim şirketi ile ilgili süreç biraz daha zaman alabilir. Önceliği para piyasası fonlarına ve küçük yatırımcılara verdik. Bunun yasal altyapısı da hazırlanıyor. Piyasa bozucu faaliyetler içinde olup da mal varlığı şu veya bu şekilde dışarıda veya Türkiye'de bir yerlerde olanları TMSF üzerinden ilgili fonlara aktaracağız. Adalet Bakanlığı'mız ile yaptığımız çalışmada 131 fona ilişkin TMSF bünyesinde hesap açıldı. Bir de genel anlamda hesap açıldı. Piyasa bozucu faaliyetler içinde olanlar için gönüllü iadenin önünü açmış oluyoruz."

Bakan Şimşek, bu ve benzeri olayların dünyanın en gelişmiş piyasalarına sahip ülkelerde görülebildiğini belirterek, "Ama ben inanıyorum ki gerek SPK'nin açıkladığı Fon Rehberi gerekse önümüzdeki dönemde atacağımız ilave adımlarla bu konuda da bankacılık sektöründe olduğu gibi çok daha sağlam bir yapı söz konusu olacak." dedi.

Robotların eğitilmesi için gerçek dünya verileri toplayan Mecka, 60 milyon dolar yatırım aldı. Şirketin 60 milyon dolarlık B serisi yatırım turuna Sequoia Capital liderlik etti. 

ABD merkezli Mecka'nın yatırım turunda NVIDIA, Microsoft’un girişim sermayesi fonu M12, Qualcomm Ventures, Samsung, Kindred Ventures, Framework Ventures ve Neo yer aldı. Şirketin yatırım turuna ayrıca DoorDash kurucusu Tony Xu, eski ServiceNow ve Snowflake CEO’su Frank Slootman ve Tesla Optimus’un eski başkanı Milan Kovac melek yatırımcı olarak katıldı. 

Mecka AI, yeni yatırımı robotların eğitilmesi için daha fazla veri toplamak ve bu alandaki çalışmalarını büyütmek için kullanacağını açıkladı.

Mecka, Josh Gao, Mogen Cheng, Jason Chong ve Duy Nguyen tarafından 2024 yılında kuruldu. Şirket, insansı robotlar ve diğer robotların eğitilmesi için insan hareket verileri toplayan ve analiz ediyor. Mecka, robotların gerçek dünyadaki görevleri daha iyi öğrenebilmesi için insanların günlük hareketlerini ve yaptıkları işleri veri haline getiriyor.

Şirket bu verileri, insanlara günlük görevleri yerine getirirken kendilerini kaydetmeleri için ödeme yaparak topluyor. Katılımcılar kahve hazırlamak, otomobil tamir etmek gibi çeşitli işleri yaparken vücut sensörleri ve akıllı telefonlar kullanıyor. Böylece robotların öğrenebileceği gerçek dünya hareketlerinden oluşan geniş bir veri seti oluşturuluyor.

Mecka, topladığı bu verileri analiz ederek robot geliştiricilerinin eğitim süreçlerinde kullanabileceği veriler sunuyor. Şirket, büyük dil modellerinin geliştirilmesinde veri sağlayan Scale AI gibi şirketlerin modelini robotik alanına taşımayı hedefliyor.

Mecka'nın geçen eylül ayında yaklaşık 500 milyon dolar değerleme üzerinden yatırım aldığını hatırlatalım.

Migros’un dijital servislerini tek çatı altında buluşturan Migros One; Migros Sanal Market, Migros Hemen, Migros Yemek, Macroonline, Mion, Petimo, Migros Sanal Market Ekstra ve Tazedirekt dijital hizmetleriyle müşterilerin günlük ihtiyaçlarına dokunan geniş bir ekosistem yönetiyor. Şirketin yaklaşımında fiziki mağazalar ve dijital kanallar birbirini tamamlayan bir yapının parçaları olarak ele alınıyor. Migros One CEO’su Orçun Onat ile gerçekleştirdiğimiz röportajda, bu yapının yapay zekâyla nasıl dönüşmekte olduğunu ve şirketin geleceğin perakendesine nasıl hazırlandığını konuştuk.

Onat’ın anlattığı dönüşüm yalnızca müşteriye sunulan yapay zekâ uygulamalarıyla sınırlı değil. Migros One; çalışanların şirket verileriyle doğal dil üzerinden etkileşime girebildiği SmartOne gibi çözümlerden robotik sipariş toplamaya, operasyonel optimizasyondan restoranların performansını destekleyen Mystro gibi uygulamalara kadar yapay zekâyı işin farklı katmanlarında kullanıyor. Şirket, kendi operasyonlarında geliştirdiği bu teknoloji ve know-how’ı Migros One içinde bir birim olarak kurduğu M1 Solutions çatısı altında farklı şirketlerin kullanımına açmayı da hedefliyor.

Müşteri tarafındaki dönüşümün merkezinde ise MAYA AI bulunuyor. Onat, online alışverişin klasik arama deneyiminden müşterinin ihtiyacını doğal dille anlattığı bir modele doğru ilerlediğini belirtiyor. Bu yeni yapıda amaç yalnızca müşterinin aradığı ürünü bulmak değil; ihtiyacını, bağlamını ve tercihlerini anlayarak doğru öneriyi ve sepeti oluşturabilmek. Bu yaklaşım, e-ticarette kişiselleştirmenin de ürün önerilerinin ötesine geçerek müşterinin içinde bulunduğu duruma göre şekillenen bir deneyime dönüşmesinin önünü açıyor.

Röportajın öne çıkan başlıklarından biri de AI asistanlarının yeni bir ticaret kanalına dönüşmesi. Onat’a göre gelecekte müşteriler alışveriş yolculuğuna doğrudan bir perakendecinin uygulamasından başlamak zorunda olmayabilir; kullandıkları yapay zekâ asistanları üzerinden ihtiyaçlarını ifade edip alışverişlerini tamamlayabilirler. Migros One’ın OpenAI ile gerçekleştirdiği iş birliği ve ChatGPT entegrasyonu da bu dönüşüme hazırlığın bir parçası. Search engine optimization’ın yanına generative engine optimization’ın da eklendiği bu yeni dönemde, perakendecilerin yalnızca müşteriye ulaşması değil, müşterinin kullandığı yapay zekâ sistemleri tarafından doğru anlaşılması ve tercih edilmesi de giderek daha önemli hale geliyor.

Üretken yapay zeka araçlarının şirketlerin günlük iş akışlarına girmesiyle birlikte hassas verilerin ChatGPT, Gemini, Claude ve Copilot gibi platformlarla paylaşılması da kurumlar için yeni güvenlik sorunları yaratıyor. ShadowX, şirketlerin yapay zeka araçlarını kendi güvenlik politikaları çerçevesinde kullanabilmesini sağlamayı hedefliyor.

Girişimin platformu, yapay zeka araçlarına gönderilen metin ve dosyalardaki hassas verileri tespit edebiliyor; bu verileri kurum politikalarına göre izleyebiliyor, maskeleyebiliyor veya paylaşımı engelleyebiliyor. ShadowX aynı zamanda çalışanların kullandığı yapay zeka servislerini görünür hale getirirken geliştirici araçlarını, kurumların kendi modellerini ve yapay zeka ajanlarını da güvenlik katmanına dahil ediyor.

2024 yılında Nedim Kaya ve Erdinç Balcı tarafından kurulan ShadowX, kurumların çalışanlar, geliştiriciler ve yapay zeka ajanları üzerinden gerçekleşen yapay zeka kullanımını güvenli ve kontrollü hale getirmeye odaklanıyor. 11 kişilik ekibe sahip girişim, veri güvenliği, gölge yapay zeka görünürlüğü, model güvenliği ve agentic AI güvenliğini tek platform altında bir araya getiriyor. 11 kişilik ekibin önemli bir bölümü ürün geliştirme, yapay zeka, siber güvenlik ve yazılım mühendisliği alanlarında çalışıyor.

Yaklaşık iki yıllık bir geliştirme sürecinin ardından ortaya çıkan ShadowX'in temel ürün mimarisi girişimin kendi mühendislik ekibi tarafından geliştirildi. Platform ilk aşamada hassas veri tespiti, veri koruma ve politika yönetimine odaklanırken zaman içinde yapay zeka kullanım görünürlüğü, model güvenliği, SOC operasyonları, red teaming ve agentic AI güvenliği gibi alanlara genişledi. Farklı büyük dil modelleri (LLM) ve açık kaynak teknolojiler de ihtiyaç doğrultusunda sisteme entegre edilebiliyor.

ShadowX'in FilterX isimli bileşeni, çalışanların yapay zeka modellerine gönderdiği metin, dosya ve görsellerdeki hassas bilgileri gerçek zamanlı tespit ederek maskeleyebiliyor veya yeniden yazabiliyor. Sistem regex kuralları, doğal dil işleme ve yerel LLM'lerden yararlanıyor. PDF, Word, Excel, sunum ve görsel dosyaları da bu süreç kapsamında işlenebiliyor.

Platformun belirttiğine göre; FilterX, hassas veriyi paylaşılmadan önce yakalıyor ve orijinal girdi ile temizlenmiş çıktının karşılaştırılmasına imkan tanıyor. VisionX ise tarayıcı eklentileri, yapay zeka kanalları ve uç nokta uyarılarını tek ekranda bir araya getirerek kurum genelindeki yapay zeka kullanımının takip edilmesini sağlıyor. 

ShadowX bünyesindeki Model Defense, prompt injection ve jailbreak gibi saldırıları modele ulaşmadan tespit etmeye odaklanıyor. Aynı şekilde privacy extraction ve farklı kötüye kullanım senaryolarına karşı koruma sağlanıyor. RedX, yapay zeka sistemlerini gerçek saldırı senaryolarıyla test ederken; SOC-AI, güvenlik operasyon merkezlerindeki olayları analiz ederek tekrar eden birinci seviye analiz süreçlerini otomatikleştirmeyi hedefliyor.

ShadowX'in öne çıkan çalışma alanlarından biri de agentic AI güvenliği. Yapay zeka ajanlarının e-posta gönderebilmesi, dosyalara erişebilmesi, kod yazabilmesi veya API'ler üzerinden işlem yapabilmesi, klasik chatbot kullanımından daha farklı bir güvenlik katmanı gerektiriyor. ShadowX bu noktada ajanların hangi araçlara eriştiğini, hangi verileri kullandığını ve hangi işlemleri gerçekleştirdiğini görünür hale getirmeyi amaçlıyor. Platformdaki AI Agents modülüyle ajanların gerçekleştirebileceği işlemler politika bazında sınırlandırılabilirken, MCP Monitoring aracılığıyla ajanların ve araçların harici MCP sunucularıyla kurduğu bağlantılar da takip edilebiliyor.

ShadowX, bugün Türkiye'de özellikle bankacılık, kamu ve teknoloji sektörlerinde kullanılıyor. Girişim aynı zamanda farklı ölçeklerde POC ve satın alma süreçleri yürütüyor. Finans, sigorta, holdingler ve büyük ölçekli teknoloji şirketleri girişimin hedef müşteri grupları arasında bulunuyor.

ShadowX'i, CalypsoAI, Protect AI, WitnessAI, Lasso ve Quilr gibi pazardaki benzer ürünlerden ayıran noktalardan biri de platformun on-premise olarak kurumların kendi altyapılarında çalışabilmesi. Özellikle finans ve kamu gibi regülasyonun yoğun olduğu sektörlerde hassas verilerin üçüncü taraf bulut hizmetlerine gönderilmeden işlenebilmesi önemli bir avantaj olarak öne çıkıyor. Girişim ayrıca cloud ve hibrit kurulum modellerini de destekliyor. ShadowX, yıllık abonelik modeliyle gelir elde ediyor. Lisanslama; kullanılan modüllere, kullanıcı sayısına,on-premise, cloud ve hibrit olmak üzere kullanım senaryosuna ve kurulum modeline göre değişiyor.

Kısa vadede Türkiye'deki müşteri tabanını özellikle finans, kamu ve teknoloji sektörlerinde büyütmeyi hedefleyen ShadowX'in Birleşik Krallık'ta da bir müşterisi bulunuyor. Şirket Avrupa, Orta Doğu ve Afrika'daki müşteri ve iş ortaklığı ağını genişlettikten sonra ABD ve Asya-Pasifik pazarlarında büyümeyi planlıyor. Uzun vadeli hedef ise ShadowX'i yalnızca çalışanların kullandığı yapay zeka araçlarını değil, insanlarla yapay zeka sistemleri arasındaki tüm etkileşimi güvence altına alan kapsamlı bir AI Security platformuna dönüştürmek.

Otonom elektrikli tren şirketi Parallel Systems, 100 milyon dolar yatırım aldı. Şirketin 100 milyon dolarlık C serisi yatırım turuna AVP liderlik etti. ABD merkezli Parallel Systems'ın yatırım turunda  Hillspire, Agility Global, Cobalt Capital, Anthos Capital, Congruent Ventures, Riot Ventures ve Collaborative Fund yer aldı.

2020 yılında kurulan şirketin yatırım miktarı 200 milyon doların üzerine çıktı. Parallel Systems, yeni yatırımı üçüncü nesil Panther araçlarının üretimini artırmak, ticari faaliyetlerini hızlandırmak ve yurt dışına açılmak için kullanacak.

Şirket; Matt Soule, John Howard ve Ben Stabler tarafından hayata geçirildi. Parallel Systems, yük taşımacılığını daha verimli hale getirmek için otonom ve elektrikli demiryolu araçları geliştiriyor. Şirketin geliştirdiği Panther adlı araçlar, bir operatöre ihtiyaç duymadan birkaç tondan fazla yükü yaklaşık 805 kilometreye kadar taşıyabiliyor. Batarya ile çalışan araçlar, geleneksel dizel trenlerin aksine emisyon üretmiyor. Şirketin teknolojisi, geleneksel trenlerden farklı olarak araçların birbirine kuplörlerle bağlanmasını gerektirmiyor.

Panther araçları tek başına veya kısa gruplar halinde hareket edebiliyor ve bir tren sahasına ulaştıklarında insan müdahalesine ihtiyaç duymadan birbirlerinden ayrılabiliyor. Araçların üzerindeki sensörler ise rayları ve güzergâh üzerindeki olası engelleri takip ediyor.

Parallel Systems'ın temel hedefi, özellikle yaklaşık 500 kilometre altındaki kısa mesafeli yük taşımacılığında demiryollarını kamyonlara karşı daha rekabetçi hale getirmek. Şirket, demiryolu şirketlerinin terk ettiği kısa güzergâhlarda otonom araçları kullanarak yüklerin taşınmasını ve özellikle limanlar gibi yoğun bölgelerde kamyon trafiğinin azaltılmasını amaçlıyor. Şirket, teknolojisini Savannah Limanı çevresindeki 257,5 kilometrelik bir demiryolu hattında gerçek dünya koşullarında test ediyor.

Meta’nın yapay zeka asistanı Muse, iPhone ve Android uygulamalarının kullanıma sunulmasından yaklaşık bir ay sonra iPad’e geldi. Şirket, Muse için özel bir iPad uygulamasını kullanıma sundu. Böylece kullanıcılar, yapay zeka asistanına iPad üzerinden de erişebilecek.

Muse, geçtiğimiz eylül ayının başında iOS ve Android’de kullanıma sunulmuştu. Pazar araştırma şirketi Sensor Tower’ın tahminlerine göre uygulama, lansmanından bu yana 6,6 milyonun üzerinde indirildi. Muse, kullanıcıların e-posta, toplantılar ve faturalar gibi bilgileri takip etmesine, ayrıca rezervasyon yapma, market siparişi verme, hedef belirleme ve alışveriş gibi görevleri yapay zeka aracılığıyla gerçekleştirmesine olanak tanıyor.

Muse’un bu görevleri yerine getirebilmesi için kullanıcıların farklı servislerdeki hesaplarını uygulamaya bağlaması gerekiyor. Meta, bu servisleri connectors olarak adlandırıyor. Şirket, iPad uygulamasının kullanıma sunulmasıyla birlikte Asana, Canva, Dropbox, Figma, QuickBooks, GitHub, Klaviyo, Zoom, Notion ve Granola gibi yeni bağlantıları da ekledi. Meta reklam hesapları için de bağlantılar sunuluyor.

Meta, Muse’un alışveriş yeteneklerini de genişletiyor. Best Buy, Gap, Sephora, Walmart ve Wayfair gibi perakendecilerle yapılan entegrasyonlar sayesinde Muse, kullanıcı adına bu platformlarda alışveriş yaparak işlemleri tamamlayabiliyor. Ancak yapay zeka ajanlarının internet sitelerinde işlem yapması henüz sorunsuz değil. Bazı web siteleri bu ajanları bot olarak algılayarak erişimlerini engelleyebiliyor.

Meta, bu sorunu çözmek için sektör ortaklarıyla birlikte açık bir standart üzerinde çalışıyor. Söz konusu standart, kişisel yapay zeka ajanlarının işletmelere kendilerini tanıtmasını sağlayacak. Böylece işletmelerin güvenilir yapay zeka ajanlarını kötü amaçlı botlardan ayırt edebilmesi ve bu ajanların kullanıcı adına gerçekleştirdiği işlemleri daha kolay yönetebilmesi hedefleniyor.