Ayşegül Sakarya Pehlivan asakarya@ekonomist.com.tr
Burcu Tuvay btuvay@ekonomist.com.tr

Türkiye’de franchise ekonomisi 2027’ye yeni bir ölçek hedefiyle giriyor. Ulusal Franchise Derneği’nin (UFRAD) verilerine göre, bugün yaklaşık 4 bin zincir marka, 70 bine yakın şube ve 350 binin üzerinde doğrudan istihdam yaratan sektör, 70 milyar dolar seviyesinde ticaret hacmine ulaşıyor. Türkiye’den yaklaşık 500 marka ise farklı ülkelerde faaliyet gösteriyor.

UFRAD, mevcut büyüme temposu ve yatırımcı ilgisinin sürmesi halinde 2027’de franchise ekosisteminin 80 milyar dolar bandında ticaret hacmine ulaşacağını öngörüyor. Aynı dönemde zincir marka sayısının 5 bine, toplam şube sayısının 75 binin üzerine çıkması, doğrudan istihdamın ise 400 bin ve üzerine yükselmesi bekleniyor. Ancak yeni dönemde büyüme yalnızca sayıların artmasıyla sınırlı kalmayacak. Düşük yatırım maliyetli ve hızlı ölçeklenebilen modeller, mikro franchise, kiosk ve kompakt mağazalar ile teknoloji destekli hibrit konseptler yatırımcıların radarında olacak. Yapay zeka, veri analitiği, dijital sipariş ve merkezi operasyon yönetimi franchise sistemlerinin büyüme altyapısını yeniden şekillendirecek. Beş yıllık perspektifte ise asıl sıçramanın Türk markalarının yurt dışına yayılımında yaşanması hedefleniyor.

Haberin ayrıntıları Ekonomist’in bu haftaki sayısında.

Günümüzde devletlerin ekonomik faaliyetlere ilişkin bilgiye ulaşma kapasitesi, yalnızca ülke içindeki kayıt ve bildirimlerle sınırlı değil. Uluslararası bilgi değişimi mekanizmaları sayesinde mükelleflerin yurt dışındaki finansal hesaplarına ve belirli gelir unsurlarına ilişkin bilgiler de vergi idareleri arasında otomatik olarak paylaşılabiliyor.

Vergi Denetim Kurulu, geçtiğimiz ay sonunda bir duyuru yayınladı. Bu duyuruda, uluslararası bilgi değişimi kapsamında elde ettiği verileri risk analizleriyle birlikte değerlendirerek, yurt dışında elde edilen kazançların doğru ve tam olarak beyan edilmesine yönelik “Yurt dışı Kazançlar Gözetim Programı”nı başlattığını ilan etti.

Program kapsamında başta CRS (Common Reporting Standard – Ortak Raporlama Standardı) ve CbCR (Countryby-Country Reporting – Ülke Bazlı Raporlama) verileri olmak üzere uluslararası bilgi değişimi yoluyla elde edilen bilgileri, mükelleflerin beyanları, yurt içi veri kaynakları ve Risk Analiz Merkezi tarafından üretilen diğer analiz sonuçlarıyla birlikte değerlendirecekleri belirtiliyor.

CRS nedir?

Türkiye, OECD’nin uygulamaya koyduğu Ortak Raporlama Standardı’na (CRS) 2017 yılında imza koymuş ve raporlamalara ise 2018 yılında başlamıştı. CRS esasında, Türkiye’de yerleşik olup anlaşmaya taraf diğer ülkelerde banka / aracı kuruluş hesabı olan kişilere ait finansal bilgilerin belirli bir standartta Türk makamları ile paylaşılmasını sağlıyor. Aynı şekilde Türkiye’deki finansal kuruluşlar da anlaşmaya taraf diğer ülkelerde yerleşik olan müşterilerinin finansal bilgilerini o ülke makamlarıyla paylaşmış oluyorlar.

Bahsi geçen bilgi değişimi esasında bir talep doğrultusunda da yapılmıyor, uzun süredir ilgili ülkeler arasında otomatik olarak yapılıyor. Ancak son duyuruya kadar, bu verilerin sistematik bir gözetim programının konusu yapıldığına ilişkin kamuoyuna yansımış bir açıklama bulunmadığını söyleyebiliriz.

OECD’nin raporlarına göre 2025 yılı sonu itibarıyla bu standardı kabul ederek anlaşmaya taraf olan ülkelerin sayısı 120’den fazla. Dolayısıyla, Türkiye’de yerleşik olup anlaşmaya taraf ülkelerde banka hesapları bulunan kişilerin finansal bilgilerinin Türk vergi idaresiyle uzun yıllardır paylaşıldığını söyleyebiliriz. İsviçre, İngiltere, Almanya, Hollanda, Singapur, Lüksemburg, Malta, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bankacılık sektörünün gelişmiş olduğu ve yatırımcıların tercih edebildiği ülkelerin bu anlaşmaya taraf olduklarını belirtmekte fayda var.

ABD ile bilgi değişimi-FATCA

Amerika Birleşik Devletleri’nin CRS listesinde yer almadığı görülüyor. ABD ile Türkiye arasında aynı amaç doğrultusunda imzalanmış FATCA adı verilen başka bir anlaşma olduğunu söyleyebiliriz. Dolayısıyla Türkiye ve ABD aynı şekilde, bir ülkede banka hesapları bulunan ancak diğer ülkede yerleşik olan kişilere ilişkin finansal bilgileri birbirleriyle paylaşıyorlar.

Eğer yurt dışında daha önce banka / aracı kuruluş nezdinde hesap açtırdıysanız veya zaten hesabınız mevcutsa, söz konusu kuruluş sizden hangi ülkede yerleşik olduğunuza ilişkin bildirimi, o ülkedeki adresinizi, vergi kimlik numaranızı mutlaka talep etmiş olmalı. Hatta bu talebi CRS / FATCA kapsamında ilettiğini de bildirmiştir. Dolayısıyla bankalar ve aracı kuruluşlar bu bilgileri kullanmak suretiyle finansal bilgilerinizi hangi ülke vergi idaresiyle paylaşılması gerektiğini belirliyorlar.

Hangi bilgiler paylaşılıyor?

Gelir İdaresi Başkanlığı’nca 2021 yılında yayımlanan rehberde CRS / FATCA kapsamında aşağıdaki bilgilerin paylaşıldığı belirtiliyor:

• Mükellefin adı-soyadı,
• Adresi,
• Yerleşik (mukim) olduğu ülke, Yerleşik (mukim) olunan ülkedeki vergi kimlik numarası,
• Hesabın yıl sonu bakiyesi,
• Yıl içinde hesaba ödenen faiz, temettü, hesapta tutulan finansal varlıkların satışından doğan gelirler gibi ödemelerin brüt tutarı.

Finansal kurumların, hesapların yıl sonu bakiyesi ve yıl içinde söz konusu hesaplara ödenen faiz, temettü, finansal varlıkların satışından doğan gelirlere ilişkin bilgileri paylaşıyor olmaları aslında doğrudan bir vergi denetimini mümkün hale getiriyor.

Risk analizlerinde kullanılan bilgiler

Geçtiğimiz eylül sonunda yayınlanan duyuruda VDK’nın uluslararası bilgi değişiminden elde ettiği yukarıdaki verileri doğrudan risk analizlerinin girdisi olarak kullanılacağı belirtiliyor. Bu kapsamda aşağıdaki hususlar birlikte analiz edilecektir:

• Yurt dışında elde edilen ancak Türkiye’de beyan edilmediği değerlendirilen gelir ve kazançlar,
• Yurt dışı finansal hesaplardan elde edilen faiz, temettü ve benzeri gelirler,
• Uluslararası şirket ve ortaklık yapıları üzerinden elde edilen kazançlar,
• Yurt dışı ekonomik faaliyetler ile Türkiye’deki gelir ve servet profili arasındaki uyumsuzluklar,
• Çok uluslu şirket yapılarında ülke bazlı gelir, kâr ve vergi dağılımındaki vergisel risk göstergeleri.

VDK tarafından, bu bilgilerle hem kişilerin yurt dışındaki bankalarda tuttukları varlıklarının yıl sonu bakiyeleri arasındaki değişimlerin, kişilerin yıllık gelir vergisi beyanlarıyla uyumlu olup olmadığına ilişkin kontrolleri; hem de raporlanan temettü, faiz ve finansal varlıkların satışından doğan gelirlere ilişkin tutarların yıllık beyana konu edilip edilmediğine ilişkin kontrolleri yapabilecektir.

Bu kontroller sonucunda risk tespit edilmesi durumunda ise mükelleflerden öncelikle açıklama talep edilerek, uluslararası veriler ile beyanlar arasındaki farklılığın nedeni ortaya konmaya çalışılacaktır.

Mükellefler ne yapmalı?

Vergi Denetim Kurulu tarafından yayımlanan duyuru ile Kurulun 2021 – 2025 dönemini mercek altına alacağı ve beyan dışı bırakılan yurt dışı kazançlara ilişkin gerekli incelemelerin yapılmasının amaçlandığı anlaşılıyor.

Yurt dışında banka hesabı olan, bu hesap aracılığıyla gelir elde etmiş / eden mükelleflerin Vergi Denetim Kurulu tarafından yapılacak bir çağrıyı beklemeden 2021 – 2025 dönemine ilişkin olarak elde ettikleri gelirleri ve yıllık beyanlarını gözden geçirmelerinin fayda sağlayacağını söyleyebiliriz.

Bu aşamada mükellefçe tespit edilen riskler mevcutsa, ilgili döneme ait yıllık gelir vergisi beyannamesinin pişmanlık müessesesi göz önünde bulundurularak düzeltilmesinin veya verilmesinin mümkün olabileceği ve bir vergi ziyaı cezası doğmaksızın vergi aslı, pişmanlık zammı ve usulsüzlük cezasının ödenmesi suretiyle riskin bertaraf edilmesi değerlendirilebilecektir.

Öte yandan, 4 Haziran 2026 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 7582 sayılı Kanun ile hayatımıza giren yeni “varlık barışı” uygulamasındaki şartların sağlanması durumunda, bu uygulamadan faydalanmanın değerlendirilmesi de başka bir alternatif yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır.

2026 yılı ve sonraki dönemlerle ilgili olaraksa, yıllık gelir vergisi beyannamelerinin hazırlanması sırasında (2026 yılı gelir vergisi beyannameleri 31 Mart 2027’ye kadar verilecektir) yurt dışından elde edilen kazançların titizlikle ele alınması gözetim programı dahilinde yapılması olası çağrılar için de ilgili beyanların ve beyanlara esas olan bilgi ve belgelerin saklanması fayda sağlayacaktır.

Ardımızda bıraktığımız yaz mevsiminde, geçen yılki gibi ağır kuraklık ve don olaylarının yaşanmaması hepimizi memnun ettiği gibi, enflasyonda da olumlu bir etki yarattı. Bu dönemde gıda fiyatlarındaki artışlar çok sınırlı kaldı, hatta bazı ürünlerde gerileme gözlendi. TÜİK verilerine göre, eylül ayında tüketici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 2,1’lik beklentilerin altında kalarak yüzde 1,84 artış gösterdi. Böylelikle yıllık enflasyon yüzde 29,73 ile 57 ay aradan sonra ilk kez yüzde 30’u altını gördü. Aynı dönemde yıllık çekirdek enflasyon da yüzde 28,70 seviyesine geriledi. Bağımsız Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) hesaplamasına göre ise tüketici fiyatlarında aylık artış yüzde 2,10 olurken, yıllık enflasyon yüzde 46,61 seviyesinde gerçekleşti. ENAG verilerine göre de eylül ayında hem aylık hem yıllık oranda gerileme görüldü.

Son çeyrek nasıl geçecek?

Eylül enflasyon verilerine yakından bakalım: En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimleri; gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 27,62 artış, ulaştırmada yüzde 35,10 artış ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 39,99 artış olarak gerçekleşti. İlgili ana harcama gruplarının yıllık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde 6,73, ulaştırmada 5,96 ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda 4,84 yüzde puan oldu. En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun aylık değişimleri; gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,20 azalış, ulaştırmada yüzde 2,79 artış ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 2,71 artış olarak gerçekleşti. İlgili ana grupların aylık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde -0,05, ulaştırmada 0,49 ve konutta 0,33 yüzde puan oldu. Bu arada eylülde üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise aylık olarak yüzde 2,07 arttı. Ağustos ayında aylık artış yüzde 2,57 olmuştu. Yıllık üretici enflasyonu ise eylülde yüzde 27,38’e geriledi.

Peki, enflasyonda uzun zaman sonra yüzde 30’un altının görülmesi, gelecek aylar için ne kadar umut veriyor?

Ne yazık ki bu soruya gönül rahatlığıyla ‘çok umut veriyor’ yanıtını veremiyoruz. Zira eylül ayında akaryakıtta eşel mobil sisteminin sona ermesi, 100 doların üzerinde seyreden petrol fiyatları ve kışın yaklaşması ile birlikte artacak maliyetler yılın son çeyreğinde enflasyonda yıllık yüzde 30 bandının devam edeceğini gösteriyor.

Prof. Erinç Yeldan / Kadir Has Üniversitesi
“Kırılma olduğunu söylemek için erken”
“Türkiye’de yüzde 30-33 bandında yapışkan olan enflasyonun eylül verisi ile kırıldığını söylemek için çok erken. Gıdada mevsimsel olarak bir iyileşme var ama kalıcı olması kolay değil. Mevsimsel ürünler hariç olan enflasyon sepetine baktığımızda, yıllık TÜFE artışı yüzde 31,4 olarak hesaplanmış durumda. Aylık olarak da yüzde 2,54 artış var. Yani mevsimsel olmayan ürünler kategorisinde enflasyon yine sözünü ettiğimiz yüzde 31’lik yapışkan noktadaki yerini sürdürüyor. Eylül ayındaki yüzde 29,73 enflasyon bu anlamıyla bir kırılmayı ifade etmekten şu anda uzak gözüküyor.”

Atıl iş gücü yeniden yükselişte: Yüzde 31

Bu köşeden her fırsatta dikkat çekmeye çalıştığımız bir konu var: Türkiye’deki atıl iş gücü sorunu. Yani milyonlarca insanın ne eğitimde ne de çalışma hayatında oluşu… Ancak ne yazık ki ülke siyasetindeki yüksek gerilim ve çokça hamasetin üzerine tuz biber eken finansal yolsuzluklar nedeniyle toplumun en ivedi çözülmesi gereken mesleksizlik ve işsizlik sorununu bir türlü gündemin tepesine taşıyamıyoruz. Hükümet TÜİK’in çok yetersiz olan işsizlik tanımı ile yüzde 8’in altında gözüken işsizlik oranı ile övünürken, muhalefet partileri ise yüzde 30’un üzerinde seyreden atıl iş gücü konusunda gereken farkındalığı yaratacak politika önerilerini halkın önüne getiremiyor. Biz yine de nefesimiz yettiğince neredeyse her hanenin derdi olan bu sorunu anlatmaya devam edelim.

İşsizlik düşüyor, atıl iş gücü artıyor

TÜİK verilerine göre, ağustos ayında işsizlik 0,3 puan azalarak yüzde 7,8’e geriledi. Böylece bir aylık aranın ardından işsizlik oranı yeniden yüzde 8’in altına düşmüş oldu. Öte yandan ülkemizdeki gerçek işsizlik oranı diyebileceğimiz atıl iş gücü oranı ise bir önceki aya göre 0,4 puan artışla yüzde 31 oldu. Arada tam 23,2 puan fark olduğunu not edelim. Bu arada istihdam sayısının 136 bin kişi arttığı ağustosta kadın istihdamı 7 bin kişi azalarak 10 milyon 673 bine gerilerken, erkek istihdamı 143 bin kişi artarak 21 milyon 834 bine çıktı. Ağustosta genç nüfustaki işsizlik oranı ise yüzde 14,1’den yüzde 13’e indi.

İmalattaki yavaşlama 2,5 yılı buldu

Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan imalat sanayi performansında en hızlı ve güvenilir referans kabul edilen İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin Eylül 2026 dönemi sonuçları açıklandı. Sonuçlar imalat sanayiindeki kan kaybının devam ettiğini gösteriyor.

10 sektörün 9’u yavaşladı

Eşik değer olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm rakamların sektörde iyileşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına göre, ağustosta 48,1 olan manşet PMI eylülde 47,9’a geriledi ve imalat sektörünün faaliyet koşullarında ılımlı yavaşlamanın sürdüğüne işaret etti. Faaliyet koşulları son iki buçuk yıl boyunca aylık bazda bozulma kaydetti. Ortadoğu’daki savaşın yol açtığı belirsizliklerin de etkisiyle, talep koşullarının olumsuz seyretmesi eylülde yeni siparişlerdeki azalışın sürmesine yol açtı. Söz konusu düşüş, ağustos ayına kıyasla hafifçe belirginleşti.

Uluslararası talebin zayıf seyrini korumasıyla yeni ihracat siparişleri de geriledi. Zorlu piyasa koşullarına bağlı olarak yeni siparişlerin düşük seyretmesi, eylülde imalatçıların üst üste dördüncü ay üretimi azaltmasına yol açtı. Bu azalış bir önceki anket dönemine göre daha yüksek oranda kaydedildi. Anket kapsamında izlenen 10 sektörden dokuzunda üretim yavaşladı. Bu durumun tek istisnası, son yedi ayda ilk kez üretimini artıran gıda ürünleri sektörü oldu. Üretimdeki en belirgin yavaşlama ise ağustosta da olduğu gibi, kimyasal, plastik ve kauçuk ürünler sektöründe gerçekleşti. Benzer şekilde, eylül ayında takip edilen sektörler içerisinde yeni siparişleri artan tek sektör yine gıda ürünleri olurken, en hızlı düşüş ise ağaç ve kağıt ürünleri imalatçılarında kaydedildi.

Fon krizinden etkilenen yatırımcı sayısının 500 bin civarında olduğu, 24 milyar dolarlık bir maliyetin olduğu değerlendirmeleri de yapılıyor. Ancak ben biraz daha farklı düşünüyorum. Darbe alan güven nedeniyle fon krizinden etkilenen kesim maalesef 85 milyon; yani tüm Türkiye. Maliyet ise söylenen bu rakamlardan çok daha büyük. Sadece borsada şirketlerin piyasa değerinin kaybı yaklaşık 70 milyar doları buldu.

Peki ne yapmak lazım? Haber Müdürü arkadaşım Aram Ekin Duran, bu soruyu Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu’na sordu. Hoca’nın verdiği yanıt net:
“Krizin ekonomi üzerindeki etkisi, piyasalara olan güvenin tesis edilmesine bağlı.”
Peki güven yeniden nasıl tesis edilecek? Onun da yanıtını veriyor Erhan Hoca:
“Sermaye piyasalarında ciddi bir dönüşüm şart.”
Erhan Hoca’nın söylediği bir söz de yatırımcının kulağına küpe olmalı. Aynen aktarıyorum:
“Ortalamanın çok üzerinde bir getiri varsa ve devam ediyorsa, o yatırım aracına dikkatle bakmakta fayda var. Neden diye sormalı yatırımcı, neden bana bu getiriyi sağlıyorlar?”
Evet, bu sorunun cevabını bilmiyorsanız, o riski de almışsınız anlamına geliyor. Maalesef ki piyasa yapıcı da buna tedbir almakta çok geç kalmış görünüyor.

İkinci konu ise öngörü üzerine.
Piyasada hem güven olmalı hem de öngörülebilir politikalar olmalı. Dünyada yatırım kararlarının çerçevesini belirleyen öncelikler yeniden şekillenirken, Bacacı Yatırım Holding’in düzenlediği ‘Yatırımın Yeni Odağı: Geleceğe Değer Üretmek Zirvesi’nde yatırım dünyasının yeni rotası ele alındı. Burada TCMB Başkanı Dr. Fatih Karahan’ın sunumunu dikkatle dinleme fırsatı bulduk. Yenilenen OVP’nin ardından Karahan’ın daha öngörülebilir hedefler üzerine yaptığı sunum, etkinliği izleyen iş dünyası açısından verimli geçti diye düşünüyorum. Zirvenin paylaşımlarını da sayfalarımızda bulabilirsiniz.

Burada şunu söylemek istiyorum. Sadece para politikalarıyla öngörülebilir bir yatırım ortamı sağlamak maalesef mümkün değil. Güven ortamı tekrar tesis edilmeden, hukuk, eğitim başta olmak üzere kritik konularda reform yapmadan patinaj yapmaya devam eden bir ülke olmaya devam etme ihtimalimiz hayli yüksek.

Son bir not: Okullarda yaşanan olaylar, hepimizin yüreğini burkuyor. Çocuklarımızı güvenle okula göndermek istiyoruz. Milli Eğitim Bakanlığı’nın okullardaki güvenlik tedbirlerini artırması kaçınılmaz oldu. Teknolojinin bu kadar ilerlediği günümüzde X-ray cihazları çok da lüks olmasa gerek.

Sağlıkla kalın…

Anayasa Mahkemesinin (AYM) kanundaki boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin nafakayı "süresiz olarak" isteyebilmesine imkan tanıyan ibareyi iptal etmesinin nafaka hakkını tamamen ortadan kaldırmadığını belirten hukukçular, yeni düzenlemede nafakanın süresi ve miktarının tarafların kişisel, sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini ifade etti.

AYM'nin, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "süresiz olarak" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline ilişkin kararının gerekçesi 30 Eylül'de Resmi Gazete'de yayımlandı. İptal hükmü, yayımdan 9 ay sonra yürürlüğe girecek.

İstanbul 2 Nolu Barosu Kadın Hakları Komisyonu Başkanı Serpil Balat, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Türk Medeni Kanunu'nda tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olmak üzere üç farklı nafaka türünün bulunduğunu söyledi.

Tedbir nafakasının dava tarihinden boşanma veya ayrılık hükmünün kesinleşmesine kadar devam ettiğini aktaran Balat, kararın eşe verilen yoksulluk nafakasının "süresiz verilmesi"yle ilgili olduğunu, çocuk için verilen iştirak nafakasının kapsam dışında bulunduğunu söyledi.

Balat, toplumda çocuk için ödenen nafakanın anneye verilen nafaka olarak algılanabildiğini belirterek, "AYM, çocuğa verilen iştirak nafakasıyla ilgili herhangi bir hüküm kurmadı. Maalesef toplumumuzda çocuğa verilen nafaka da anneye verilmiş gibi algılandığı için Anayasa Mahkemesinin yoksulluk nafakası hakkında verdiği kararın çocukları da etkileyeceği düşünülmüştür. Yoksulluk nafakası sadece boşanmış eşleri ilgilendirir." dedi.

Yeni sistemde sosyal devlet ile hakkaniyet arasında dengeli bir yapı kurulması gerektiğini dile getiren Balat, nafakanın ekonomik bağımsızlığın yeniden kazanılmasına katkı sağlaması, devletin ise istihdam, meslek edindirme, sosyal yardım ve sosyal güvenlik politikalarıyla bu süreci desteklemesi gerektiğini kaydetti.

Nafaka süresi ve miktarında tek tip çözümler yerine objektif kriterlerin esas alınması gerektiğini vurgulayan Balat, şöyle devam etti:

"Nafakanın süresinin yalnızca evlilik süresine bağlanması hakkaniyetli sonuçlar doğurmaz. Evlilik süresinin önemli bir kriter olduğu kabul edilmekle birlikte tek başına belirleyici olmamalı. Nafaka süresi belirlenirken evliliğin süresi, tarafların yaşı, sağlık durumları, eğitim seviyeleri, mesleki yeterlilikleri ve çalışma deneyimleri, çalışma hayatından uzak kaldıkları süre, yeniden istihdama katılabilme imkanları, tarafların mal varlığı ve gelir durumları, müşterek çocukların sayısı, yaşı ve bakım ihtiyaçları ile evlilik nedeniyle oluşan kariyer ve emeklilik kayıpları dikkate alınmalı."

Bazı özel durumlarda süresiz nafakanın gerekli olabileceğini belirten Balat, yaşlılık, ağır veya kalıcı hastalık, engellilik, çalışma gücünün bulunmaması ve uzun yıllar çalışma hayatından uzak kalınması gibi durumların dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Nafaka alacağının etkin tahsili için yeni mekanizmalar geliştirilmesini isteyen Balat, gerekli hallerde devlet güvencesi sağlayacak nafaka fonu oluşturulmasını ve sosyal destek politikalarının sistemle birlikte planlanmasını önerdi.

"Nafakanın ödenmemesi halinde hapsen tazyik uygulanması ciddi mağduriyetler oluşturmaktadır"

Avukat Mehmet Alagöz, AYM kararının uzun süredir tartışılan yoksulluk nafakası konusunda önemli bir değişikliğe işaret ettiğini belirtti. Yoksulluk nafakasının kadın veya erkek ayrımı olmaksızın ekonomik durumu boşanma sonrasında sarsılan eşe ödendiğini aktaran Alagöz, iştirak nafakasının ise çocukların bakım, eğitim, sağlık ve barınma giderlerine katılmak amacıyla ödendiğini kaydetti.

Alagöz, yoksulluk nafakasının süresiz olmasının uygulamada bazı sorunlara yol açtığını savunarak, "Nafakanın süresiz olarak istenebilmesine ilişkin hüküm, uygulamada nafakanın süresiz belirlenmesine yol açmış, nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmaması da tartışmalara neden olmuştur. Kısa süreli evliliklerde dahi kusuru olmayan kişilerin uzun süre nafaka ödeme yükümlülüğüyle karşılaşması ve nafakanın ödenmemesi halinde hapsen tazyik uygulanması ciddi mağduriyetler oluşturmaktadır." diye konuştu.

Mevcut kanunda yeniden evlenme veya ölüm halinde nafakanın kendiliğinden sona erdiğini, bazı durumlarda ise mahkeme kararıyla kaldırılabildiğini hatırlatan Alagöz, ispat ve yargılama süreçlerinin uzun olmasının uygulamada sorun oluşturabildiğini söyledi.

AYM kararında farklı ülkelerdeki nafaka uygulamalarına da yer verildiğini belirten Alagöz, İsviçre, Almanya ve Fransa'da nafakanın tarafların ekonomik ve kişisel durumlarına göre belirlendiğini, İngiltere, Hollanda ve Belçika'da ise süre ve koşullara ilişkin farklı sınırlamalar bulunduğunu aktardı.

Yeni düzenlemenin her evlilik için farklı koşulları dikkate alması gerektiğini vurgulayan Alagöz, şöyle konuştu:

"Nafakanın tüm boşanmalarda baştan, süresiz olarak düzenlenmesi ibaresi oldukça problemliydi. Evet, aileyi özellikle kadınları korumak önemli. Ancak kadını koruyayım derken daha büyük problemler üretmemek gerekir. Çok kısa süren bir evlilikte üstelik kusuru dahi yokken ömür boyu nafaka ödemeye mahkum edilmek adalete aykırı bir durum, ayrıca insani olmadığı gibi vicdanen de çok rahatsız edici."

Yeni düzenlemenin Türk toplumunun gelenek ve görenekleri ile yaşam koşullarına uygun olması gerektiğini ifade eden Alagöz, bu konuda Meclisin önemli bir görev üstlendiğini söyledi.

Kararla yoksulluk nafakası tamamen kalkmadı

Avukat Candan Ramazanoğulları da AYM kararının boşanma sonrasında ekonomik açıdan güçsüz kalan eşin nafaka talep etme hakkını ortadan kaldırmadığını belirtti.

Kararın yoksulluk nafakasının tamamen kaldırıldığı veya mevcut nafakaların kendiliğinden sona ereceği şeklinde yorumlanmaması gerektiğini ifade eden Ramazanoğulları, AYM'nin nafaka hakkının varlığını değil, ödeme yükümlülüğünün belirsiz süreyle devam edebilmesine yönelik düzenlemeyi iptal ettiğini söyledi.

Mevcut nafaka kararlarının geçerliliğini koruyacağını bildiren Ramazanoğulları, nafakanın azaltılması veya kaldırılmasının Türk Medeni Kanunu'ndaki şartlar çerçevesinde mahkemeden talep edilebileceğini, nafaka yükümlülerinin ödemelerini tek taraflı olarak durduramayacağını vurguladı.

İptal kararının 30 Haziran 2027'de yürürlüğe gireceğini belirten Ramazanoğulları, bu süre içerisinde mevcut düzenlemenin uygulanmaya devam edeceğini, kanun koyucunun ise nafakanın süresine ilişkin yeni bir düzenleme yapmasının beklendiğini kaydetti.

AYM'nin nafaka için 3, 5 veya 10 yıl gibi belirli bir süre öngörmediğini vurgulayan Ramazanoğulları, yeni düzenlemede evliliğin süresi, tarafların yaşı, sağlık durumu, ekonomik koşulları ve çalışma imkanları gibi ölçütlerin dikkate alınması gerektiğini söyledi.

Ramazanoğulları, "Kanaatimce burada esas olan, nafaka alacaklısını korumasız bırakmadan, nafaka yükümlüsüne de ölçüsüz bir mali sorumluluk yüklemeyen adil bir sistem oluşturmaktır. Özellikle uzun yıllar çalışmamış veya ekonomik bağımsızlığını kazanması mümkün olmayan kişilerin durumu ile buna karşılık kısa süreli bir evliliğin ardından çalışma ve gelir elde etme imkanı bulunan bir kişi lehine hiçbir süre değerlendirmesi yapılmadan nafakaya hükmedilmesi de hakkaniyet bakımından aynı şekilde değerlendirilmemelidir." ifadelerini kullandı.

Apple, yapay zeka destekli ses ve podcast girişimi Huxe ile işe alım ve teknoloji lisanslama anlaşması yaptı. Avrupa Komisyonu’na yapılan bildirime göre Apple, Huxe’un bazı çalışanlarına iş teklifi yapabilecek ve girişimin fikri mülkiyetine yönelik münhasır olmayan bir lisans elde edecek. Anlaşma, Huxe’un tamamen satın alınması anlamına gelmiyor.

Huxe, Google’ın NotebookLM ekibinde görev alan Raiza Martin, Jason Spielman ve Stephen Hughes tarafından kurulmuştu. Girişim, kullanıcıların e-postaları, takvimleri ve ilgi alanlarından yola çıkarak kişiselleştirilmiş sesli özetler ve podcast benzeri içerikler oluşturuyordu. Kullanıcılar ayrıca yapay zeka sunucularının konuşmasını bölerek soru sorabiliyor veya konunun farklı şekilde açıklanmasını isteyebiliyordu. Huxe’un yaklaşımı, NotebookLM’in belgeleri ve farklı kaynakları podcast formatında sesli tartışmalara dönüştüren özelliğine benziyordu.

Şirket, Eylül 2025’te Conviction, Genius Ventures, Figma CEO’su Dylan Field ve Google Research baş bilim insanı Jeff Dean’in de aralarında bulunduğu yatırımcılardan 4,6 milyon dolar yatırım aldığını açıklamıştı. Ancak Huxe, Mayıs 2026’da faaliyetlerini sonlandırma kararı aldı. Uygulama 21 Mayıs’ta App Store ve Google Play’den kaldırılırken, hizmet 28 Mayıs’ta tamamen kapatıldı. Şirket, geliştirme çalışmalarına devam edilmeyeceğini ve ekibin farklı projelere yöneldiğini açıklamıştı.

Apple’ın Avrupa Komisyonu’na anlaşmayla ilgili bildirimi ise 9 Haziran’da yaptığı belirtiliyor. Belgelerde Apple’ın hangi Huxe çalışanlarına teklif yapabileceği veya şu ana kadar herhangi bir işe alımın gerçekleşip gerçekleşmediği açıklanmıyor. Anlaşmanın dikkat çekici tarafı ise Apple’ın şirketi doğrudan satın almak yerine ekibe ve teknolojiye odaklanan bir yapı tercih etmesi. Huxe’un kişiselleştirilmiş sesli özetler ve etkileşimli yapay zeka sunucuları üzerine geliştirdiği teknolojilerin Apple’ın gelecekteki yapay zeka ve ses odaklı ürünlerinde nasıl değerlendirileceği ise şimdilik bilinmiyor.

Anthropic, Claude için geçerli olan kullanım politikasını bir yılı aşkın sürenin ardından güncelledi. Yeni kurallar; seçimlere müdahale, propaganda kampanyaları, gözetim faaliyetleri ve silah geliştirme gibi yüksek riskli kullanım alanlarına yönelik kısıtlamaları genişletiyor. Şirket ayrıca Claude’a yönelik sürekli ve amaçsız kötü muameleyi de açık şekilde yasaklıyor.

Yeni politikanın dikkat çeken başlıklarından biri, Claude’a yönelik "sürekli ve gereksiz şekilde saldırgan ya da acımasız davranışların" yasaklanması oldu. Anthropic, bu kuralın kullanıcıların günlük hayatta yaşadığı öfke, modele itiraz etmesi, karanlık temalı yaratıcı çalışmalar ya da güvenlik araştırmaları için geçerli olmadığını belirtiyor. Şirket, yalnızca kullanıcıların herhangi bir belirgin amaç olmadan modele tekrar tekrar kötü davrandığı uç durumları hedefliyor.

Anthropic daha önce Claude’un sürekli olarak zararlı veya saldırgan davranan kullanıcılarla yaptığı konuşmaları sonlandırmasına izin vermişti. Güncellenen politikada da bu tür konuşmaların sonlandırılması temel yaptırım yöntemi olarak konumlandırılıyor. Şirket, bunun dışında hesapların askıya alınması gibi ek yaptırımlar uygulanıp uygulanmayacağı konusunda ise bilgi paylaşmadı.

Seçim müdahalesi ve propaganda için yeni kurallar

Politikadaki önemli değişikliklerden biri de siyasi ve ticari aldatma faaliyetlerinin tek bir başlık altında daha açık biçimde yasaklanması. Claude artık mesajın gerçek kaynağını gizlemeye yönelik kampanyalarda, sahte hesaplarla içeriklerin yapay şekilde yayılmasında veya sahte haber kuruluşları oluşturulmasında kullanılamayacak.

Anthropic'in "Demokratik süreçleri baltalamayın" başlığı altında topladığı kurallar ise seçmenleri yanıltmayı ve seçim süreçlerine müdahale etmeyi açık şekilde yasaklıyor. Buna adaylar veya oy kullanma süreçleri hakkında yanlış bilgi yaymak, adayları ya da seçim görevlilerini taklit etmek ve seçmen katılımını azaltmaya yönelik girişimlerde bulunmak da dahil.

Silah ve gözetim kullanımına yönelik yasaklar genişletildi

Anthropic, Claude'un silah geliştirme amacıyla kullanılmasını daha önce de yasaklıyordu. Ancak şirket, kullanıcıların modeli silah sistemleri için rehberlik sağlamak ve kontrol yazılımları geliştirmek amacıyla kullanmaya çalıştığını belirtiyor. Bu nedenle yeni politika; silahların çalışmasını sağlayan yazılım ve bileşenleri, insansız hava araçlarının silahlandırılması gibi uygulamaları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Gözetim tarafında ise kişilerin rızaları olmadan gerçek zamanlı veya geçmiş veriler üzerinden takip edilmesi yasaklanıyor. Claude aynı zamanda kolluk kuvvetleri veya ceza adaleti süreçlerinde kimin soruşturulması, gözaltına alınması ya da suçlanması gerektiğine yönelik karar vermek için kullanılamayacak. Gözetim araçlarının geliştirilmesi veya iyileştirilmesine yönelik kullanımlar da politika kapsamında yasaklandı.

Anthropic ayrıca fiziksel olarak otonom hareket edebilen ve yaralanmaya neden olabilecek donanımlara bağlanan yapay zeka sistemleri için yeni bir koşul getiriyor. Buna göre sistemi izleyebilecek ve gerektiğinde durdurabilecek nitelikli bir operatörün bulunması gerekiyor. Şirket, belirli kamu kurumlarıyla yapılan sözleşmeler kapsamında yeterli güvenlik önlemlerinin bulunduğuna karar verilmesi halinde bazı kullanım kurallarının değiştirilebileceğini de belirtiyor.

OpenAI’ın yıllık gelirinin 50 milyar dolara yaklaştığı belirtiliyor. Şirket için daha önce gündeme gelen 70 milyar dolarlık yıllık gelir rakamının ise OpenAI ile Anthropic arasında daha doğrudan bir karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla farklı bir hesaplama yöntemi kullanılarak oluşturulduğu ortaya çıktı.

Axios’un aktardığı bilgilere göre OpenAI’ın mevcut yıllık geliri yaklaşık 50 milyar dolar seviyesinde. Eylül ayında basına yansıyan ve şirketin yıllıklandırılmış gelirinin 70 milyar dolara yaklaştığını öne süren rakam da yatırımcılarla paylaşılan bilgilerden hareketle hesaplanmıştı. Ancak söz konusu 70 milyar dolarlık rakam, OpenAI’ın gelirlerini Anthropic’in kullandığı hesaplama yöntemine daha yakın hale getirmek için “brütleştirilmiş” bir değeri ifade ediyor.

İki şirket arasındaki 20 milyar dolarlık farkın arkasında ise gelirlerin muhasebeleştirilme şekli bulunuyor. Anthropic, bulut sağlayıcıları üzerinden gerçekleştirilen satışların tamamını gelir olarak kaydedebiliyor ve bulut sağlayıcısının aldığı payı daha sonra gider olarak gösteriyor. OpenAI ise belirli iş ortaklığı satışlarında yalnızca kendisine kalan payı gelir olarak kaydediyor.

Her iki yöntemin de genel kabul görmüş muhasebe standartlarıyla uyumlu olduğu belirtiliyor. Örneğin bir müşteri bir bulut sağlayıcısı üzerinden 100 dolarlık yapay zeka hizmeti satın aldığında Anthropic'in kullandığı yöntem, 100 doların tamamının gelir olarak kaydedilmesine ve bulut sağlayıcısına ödenen tutarın gider hanesine yazılmasına olanak tanıyor. OpenAI'ın kullandığı yöntemde ise şirket yalnızca kendi payını gelir olarak kaydediyor.

Dolayısıyla daha önce gündeme gelen 70 milyar dolarlık yıllıklandırılmış gelir, OpenAI'ın kendi muhasebe yöntemine göre elde ettiği gerçek gelirden ziyade Anthropic ile karşılaştırılabilir bir rakam oluşturmayı amaçlıyordu. Yıllıklandırılmış gelir, belirli bir dönemde elde edilen gelirin 12 aya yayılmasıyla hesaplanan ve özellikle hızlı büyüyen teknoloji şirketlerinin performansını göstermek için kullanılan bir metrik. Ancak şirketin bir yıl boyunca gerçekten elde ettiği geliri ifade etmiyor.

OpenAI'ın gelir rakamları, şirketin yapay zeka altyapısına yönelik yüksek harcamaları ve aldığı yatırımlar nedeniyle daha fazla önem kazandı. OpenAI'ın 2025 yılına ait sızdırılan finansal verilerinde yaklaşık 13 milyar dolar gelir elde ettiği ancak bunun oldukça üzerinde harcama yaptığı bildirilmişti. Paylaşılan bu yeni bilgiler, OpenAI ile Anthropic gibi hızla büyüyen yapay zeka şirketlerinin gelirlerinin karşılaştırılmasında kullanılan muhasebe yöntemlerinin de en az gelir rakamlarının kendisi kadar önemli hale geldiğini gösteriyor.

DMSF Holding, n11’in yeni CEO’su olarak Seydi Eren Ünlü’nün atandığını duyurdu. Şirkette Satış Genel Müdür Yardımcılığı görevini yürüten Ünlü, 12 Ekim 2026 itibarıyla görevine başlayacak. Ünlü, CEO koltuğunu dört yıldır şirketin yönetimini üstlenen Nihal Dindar Akın’dan devralacak. Akın’ın, kariyerinde yeni bir sayfa açmak üzere görevinden ayrıldığı belirtildi.

DMSF Holding Yönetim Kurulu, Akın’a liderliği ve katkıları için teşekkür ederken, n11’in bu dönemde stratejik, ticari, operasyonel ve teknolojik dönüşüm sürecini tamamladığını ifade etti. Holding, söz konusu dönüşümün şirketin Türkiye e-ticaret pazarındaki konumunu güçlendirdiğini ve gelecek büyüme dönemine temel oluşturduğunu belirtti.

Üst yönetim değişikliğiyle birlikte n11’in önümüzdeki döneme ilişkin büyüme hedefleri de paylaşıldı. Şirket, beş yıl içinde iş hacmini beş katına çıkarmayı ve toplam yatırımlarını 1 milyar dolara ulaştırmayı hedefliyor. Bu kapsamda n11’in öncelikleri arasında depolama tesisleriyle kendi altyapısını geliştirmek, ihracatı artırmak ve son kullanıcıya sunulan hizmetleri iyileştirmek yer alıyor.

CEO değişikliğinin, şirketin mevcut stratejik önceliklerini sürdürmesine ve yeni büyüme evresini hızlandırmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.

Meta'nın Çin engeli sonrası 2 milyar dolarlık Manus anlaşmasını geri çektiğini haziran ayında sizlere aktarmıştık. Satın alma anlaşmasının iptal edilmesinin ardından bağımsız faaliyetlerine geri dönen Manus, şimdi de yeni yatırım turuyla gündeme geldi.

Girişimin çatı şirketi Butterfly Effect, 500 milyon dolardan fazla yatırım aldı. Şirketin 500 milyon doları aşan yatırım turuna Boyu Capital ve IDG Capital liderlik etti. Butterfly Effect'in yatırım turunda Tencent, HSG ve ZhenFund yer aldı. 

Manus, yatırım turunda ulaştığı değerlemeyi açıklamadı. Ancak şirketin eylül ayında 4 milyar dolar değerleme üzerinden 500 milyon dolar yatırım almak için görüşmeler yürüttüğü bildirilmişti. Şirket, yeni dönemde hem Çin'de hem de yurt dışında işe alımlara devam edeceğini belirtti.

Manus, kullanıcıların araştırma yapmasını, farklı dijital görevleri yerine getirmesini ve çeşitli içerikler oluşturmasını sağlayan yapay zeka araçları ve ajanları geliştiriyor. Platform üzerinden uygulama ve internet siteleri oluşturmak, tasarım ve sunum hazırlamak, video üretmek mümkün. Şirket, bu yönüyle Cursor, Lovable ve Replit gibi yapay zeka destekli yazılım geliştirme platformlarıyla benzer bir alanda faaliyet gösteriyor. Şirket, kısa süre önce Manus 2.0 sürümünü de kullanıma sundu.

Ayrıca yapay zeka ajanlarının farklı dijital hizmetlerde işlem yapmasını sağlayan Cue adlı bağımsız uygulamasını tanıttı. Cue, ajanlara e-posta adresleri, telefon numaraları, dijital cüzdanlar ve bilgisayarlar sağlayarak farklı hizmetlerle iletişim kurmalarına, görevleri yerine getirmelerine ve kullanıcıların belirlediği limitler dahilinde ödeme yapmalarına olanak tanıyor.

Geçen yıl yapay zeka ajanına ilişkin demosuyla gündeme gelen Manus, 2025'in ortalarında çalışanlarını Singapur'a taşımıştı. Manus, anlaşmanın iptalinin ardından geçen ağustos ayında bağımsız faaliyetlerine yeniden başladı. Öte yandan şirketin Hong Kong'da halka arzı değerlendirdiğini de belirtelim.